SauRong.comSáu Rồng
Đi xem rồng ở di tích và bảo tàng

Bảo tàng có hiện vật rồng: đi theo thời và đọc chú thích sao cho hiểu

Ở bảo tàng lịch sử và mỹ thuật, rồng nằm trên gạch ngói, gốm, đồ đồng, gỗ chạm, đồ ngự dụng. Cách đi theo thời, đọc chú thích và nhận ra hiện vật gốc với bản phục dựng.

Quiet hall of a history museum at midday, a woman in a black sweater seen from behind leans toward a glass case holding a glazed terracotta dragon head roof ornament, eye-level view, soft spotlights

Muốn xem rồng ở bảo tàng lịch sử hay bảo tàng mỹ thuật, cách hiệu quả nhất là đi theo trình tự thời gian mà phòng trưng bày đã sắp sẵn, ở mỗi phòng chỉ tìm những hiện vật có rồng, và đọc kỹ ba dòng trên chú thích: chất liệu, niên đại, nơi phát hiện. Rồng ở bảo tàng nằm trên gạch, ngói, đầu ngói, gốm, đồ đồng, đá, gỗ chạm, đồ dùng trong cung. Đi theo thời, bạn sẽ thấy con rồng đổi dáng qua từng giai đoạn ngay trước mắt mình.

Bài này giúp bạn chuẩn bị trước chuyến đi, biết phòng nào thường có rồng, đọc chú thích ra sao, phân biệt hiện vật gốc với bản phục dựng, đứng xem tủ kính thế nào, và đưa trẻ theo sao cho con thích. Bài không nêu giá vé hay giờ mở cửa vì mỗi nơi mỗi khác và hay thay đổi; hãy xem thông tin chính thức của bảo tàng trước khi đi.

Vì sao đi bảo tàng là cách nhanh nhất để thấy rồng đổi dáng

Ở di tích, mỗi nơi thường chỉ giữ được rồng của một hai giai đoạn, lại hay lẫn lớp tu sửa muộn. Ở bảo tàng, hiện vật của nhiều thời được đặt cạnh nhau trong vài giờ đi bộ, có chú thích đi kèm do người làm nghề soạn. Đó là lợi thế lớn: bạn có thể đứng trước một đầu ngói có rồng thời Lý, đi vài chục bước đã gặp một chiếc bát men lam vẽ rồng thời Lê, rồi một chiếc ấn có núm rồng thời Nguyễn.

Sách mỹ thuật cổ phổ thông thường mô tả rồng thời Lý thân tròn mảnh, uốn đều như rắn, không sừng; rồng thời Trần mập chắc hơn, có sừng; rồng thời Lê sơ đầu to, uy nghiêm; rồng thời Nguyễn mắt lồi, nhiều vây, dáng mạnh. Đọc thì khó nhớ, nhưng đứng trước hiện vật thật lần lượt theo thời, sự khác nhau tự hiện ra. Nhiều người kể rằng sau một buổi bảo tàng, họ bắt đầu nhận ra được dáng rồng khi về lại đình chùa quê mình.

Bảo tàng cũng là nơi có những hiện vật bạn khó thấy ở di tích: đồ khai quật từ nền cung điện cũ, gạch ngói từ những công trình không còn, đồ dùng trong cung đình. Những thứ ấy nếu không ở bảo tàng thì người xem bình thường không có dịp nhìn tận mắt.

Phòng nào thường có rồng

Mỗi bảo tàng sắp xếp một kiểu, nhưng các bảo tàng lịch sử lớn ở Việt Nam thường đi theo trình tự thời gian. Bảng dưới là hình dung chung để bạn biết tìm gì ở mỗi phần, không phải danh mục của một bảo tàng cụ thể.

Phần trưng bàyLoại hiện vật có rồng hay gặpNhìn vào đâu
Thời tiền sử, Đông SơnGiai đoạn này giới nghiên cứu còn bàn có hình rồng hay chưa; hoa văn chim, thuyền, người là chínhXem hoa văn để biết bối cảnh trước khi có rồng rõ nét
Thời Lý, TrầnGạch, ngói, đầu ngói, tượng đầu rồng đất nung, đồ gốm, đá chạmThân rồng mảnh uốn khúc, mào lửa, cách xếp vảy
Thời Lê sơ, MạcGốm men lam, đồ đá, bia, đồ đồngĐầu rồng to dần, cách vẽ mây, bố cục chầu
Thời Lê trung hưngGỗ chạm từ đình chùa, đồ thờRồng dân gian, rồng hoá lá, rồng ổ
Thời NguyễnẤn, đồ ngự dụng, đồ pháp lam, trang phục cung đình, đồ gỗ sơn sonMắt lồi, nhiều vây, rồng chầu, số móng theo quy định

Ở bảo tàng mỹ thuật, cách sắp có thể theo chất liệu hoặc theo chủ đề thay vì theo thời. Khi đó, hãy tự đi theo thời bằng cách đọc niên đại trên từng chú thích và nhảy giữa các phòng. Ở các bảo tàng chuyên về cung đình như ở Huế, phần lớn hiện vật thuộc thời Nguyễn, rất hợp để xem kỹ rồng của một thời.

Đọc chú thích hiện vật: ba dòng quan trọng

Chất liệu. Đất nung, gốm men, đồng, đá, gỗ sơn son thếp vàng, vàng bạc. Biết chất liệu giúp bạn hiểu vì sao rồng trên đá thường đơn giản hơn rồng trên gỗ, vì sao rồng trên gốm có thể mềm mại như nét bút.

Niên đại. Chú thích thường ghi theo thế kỷ hoặc theo triều đại, ví dụ thế kỷ 11 đến 13, thời Lý, thời Lê sơ. Khi chú thích ghi khoảng rộng, đó là vì người làm nghề cũng chỉ xác định được trong khoảng ấy. Không nên tự thu hẹp thêm.

Nơi phát hiện. Hiện vật đào được ở đâu, sưu tầm từ đâu. Đầu ngói tìm thấy ở nền cung điện cũ mang nghĩa khác với chiếc bát mua lại từ một người sưu tầm. Dòng này cho biết hiện vật ấy từng thuộc về công trình hay đời sống nào.

Dòng nhỏ dễ bỏ qua. Một số chú thích ghi thêm hiện vật gốc, phục dựng, bản sao, hoặc bảo vật quốc gia. Đọc kỹ dòng này trước khi chụp và kể lại cho người khác.

Khi chú thích quá ngắn. Nhiều bảo tàng có thuyết minh viên hoặc thiết bị nghe thuyết minh. Hỏi một câu về hiện vật có rồng mà bạn thích, nhiều khi được nghe thêm chuyện thú vị không có trên chú thích.

Hiện vật gốc, phục dựng và bản sao

Ở bảo tàng, không phải mọi con rồng bạn thấy đều là đồ gốc. Biết phân biệt giúp bạn khỏi kể sai, nhất là khi chia sẻ ảnh:

  • Hiện vật gốc. Đồ thật từ thời đó, có thể vỡ, mẻ, mòn. Một đầu ngói vỡ một nửa nhưng là đồ gốc có giá trị nghiên cứu hơn nhiều so với một đầu ngói hoàn chỉnh làm lại.
  • Phục dựng. Người làm nghề ghép từ các mảnh vỡ, có khi bổ sung phần thiếu bằng chất liệu khác màu để người xem phân biệt. Nhìn kỹ sẽ thấy đường ranh giữa phần gốc và phần bổ sung.
  • Bản sao. Làm lại theo mẫu để trưng bày khi đồ gốc cần bảo quản nơi khác hoặc đang trưng ở một bảo tàng khác. Thường được ghi trên chú thích.
  • Mô hình, tranh minh hoạ. Một số phòng có mô hình công trình, tranh vẽ lại cảnh xưa có rồng trên mái. Đây là hình dung của người làm trưng bày, không phải hiện vật.

Ở những phòng trưng bày đồ khai quật, bạn sẽ thấy nhiều mảnh vỡ nhỏ đặt cạnh một hiện vật đã ghép lại. Đứng xem mảnh vỡ trước rồi mới nhìn hiện vật ghép, bạn sẽ hiểu công việc của người phục dựng và trân trọng con rồng hơn.

Chuẩn bị trước khi đi bảo tàng

Một buổi bảo tàng xem rồng sẽ trọn vẹn hơn nhiều nếu bạn chuẩn bị vài thứ từ ở nhà:

  • Xem thông tin chính thức của bảo tàng. Giờ mở cửa, ngày nghỉ, quy định chụp ảnh, có thuyết minh hay không thay đổi theo từng nơi và từng năm. Đừng dựa vào lời kể cũ.
  • Đọc trước một trang về dáng rồng các thời. Chỉ cần nhớ đại ý: Lý mảnh, Trần chắc, Lê sơ uy nghiêm, thời Nguyễn mắt lồi nhiều vây. Đến nơi bạn sẽ kiểm lại bằng mắt.
  • Chọn trước hai ba phòng. Bảo tàng lớn đi cả ngày không hết. Chọn những phần có nhiều hiện vật rồng, phần còn lại xem lướt.
  • Mang sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại. Ghi tên hiện vật, chất liệu, niên đại của những con rồng bạn thích.
  • Mặc áo màu tối, đi giày êm. Áo tối bớt in bóng lên kính, giày êm vì bạn sẽ đứng nhiều hơn đi.

Nếu đi nhóm, chia nhau mỗi người tìm rồng ở một chất liệu, cuối buổi ngồi lại kể cho nhau nghe. Cách này vừa đỡ mỏi chân vừa nhớ lâu hơn là cùng đi một lượt.

Đứng trước tủ kính thế nào cho thấy rõ

Hầu hết hiện vật rồng ở bảo tàng nằm trong tủ kính. Đừng đứng thẳng trước mặt kính rồi cúi sát; bạn sẽ chỉ thấy bóng đèn và mặt mình phản chiếu. Hãy lùi lại một bước, nhích sang trái hoặc phải cho tới khi vệt loá biến mất, rồi mới tiến lại gần ở góc ấy. Với hiện vật tròn như bình, bát, chịu khó đi vòng quanh tủ nếu tủ đặt giữa phòng, vì con rồng vẽ quanh thân bình thường chỉ hiện ra một phần ở mỗi mặt.

Nhiều tủ có đèn chiếu riêng từ trên xuống. Ánh sáng này làm nổi rồng trên mặt đứng của hiện vật nhưng làm chìm rồng trên mặt nằm ngang. Muốn xem rồng vẽ trong lòng bát, hãy kiễng chân nhìn từ trên xuống, hoặc tìm xem bảo tàng có đặt gương bên dưới không.

Không gõ vào kính, không áp tay lên kính, không tựa vào tủ. Mỗi cú chạm làm rung tủ, và với những hiện vật dễ vỡ như gốm, đất nung, đó là điều người trông coi lo nhất. Nếu cần xem rất gần, hỏi nhân viên; nhiều nơi có kính lúp cho mượn hoặc có ảnh phóng to bên cạnh.

Đưa trẻ đi bảo tàng tìm rồng

Trẻ dễ chán bảo tàng nếu bị kéo đi đọc từng chú thích. Hãy biến chuyến đi thành việc đi tìm rồng: trước khi vào, cho con biết hôm nay hai bố con, hai mẹ con sẽ tìm rồng ở ba chỗ, một con rồng làm bằng đất, một con vẽ trên bát, một con trên đồ của vua. Mỗi lần tìm thấy, dừng lại hỏi con: con rồng này đang làm gì, nó có sừng không, nó cầm gì trong tay.

Lời kể mẫu có thể rất đơn giản: con rồng này người ta làm từ đất nung, đặt trên mái nhà của vua ngày xưa, lâu lắm rồi, trước cả ông bà cố của mình. Mái nhà ấy không còn nữa, chỉ còn con rồng này được đào lên. Không cần nói năm cụ thể; với trẻ nhỏ, lâu lắm rồi là đủ.

Đừng hỏi con kiểu đố để chấm đúng sai. Hỏi để con nói điều con thấy, rồi bố mẹ kể thêm. Đi chừng một giờ là vừa với trẻ dưới mười tuổi; nghỉ ở khu ngồi, uống nước rồi mới đi tiếp. Về nhà, cùng con vẽ lại con rồng con thích nhất là cách giữ chuyến đi lâu nhất trong trí nhớ của con.

Câu hỏi thường gặp

Bảo tàng nào có nhiều hiện vật rồng?

Các bảo tàng lịch sử lớn và bảo tàng mỹ thuật thường có hiện vật rồng của nhiều thời, từ gạch ngói thời Lý, Trần tới đồ cung đình thời Nguyễn. Các bảo tàng về cung đình ở Huế thì tập trung nhiều hiện vật rồng thời Nguyễn.

Chú thích hiện vật ở bảo tàng nên đọc gì trước?

Ba dòng quan trọng nhất là chất liệu, niên đại và nơi phát hiện. Ngoài ra để ý xem hiện vật là đồ gốc, đồ phục dựng hay bản sao, vì điều đó ảnh hưởng tới cách bạn kể lại.

Đầu rồng đất nung ở bảo tàng là gì?

Đó là những khối đất nung tạo hình đầu rồng, theo nhiều tài liệu dùng để trang trí bờ nóc, bờ mái các công trình xưa, nhiều chiếc được tìm thấy qua khai quật. Chúng cho thấy rồng từng đứng trên mái cung điện như thế nào.

Hiện vật phục dựng khác hiện vật gốc thế nào?

Hiện vật gốc là đồ thật từ thời đó, có thể vỡ hay mòn. Hiện vật phục dựng được ghép từ mảnh vỡ và bổ sung phần thiếu, thường bằng chất liệu khác màu để người xem nhận ra ranh giới.

Nên đi bảo tàng theo thứ tự nào để xem rồng?

Đi theo trình tự thời gian mà phòng trưng bày đã sắp, ở mỗi phòng chỉ tìm hiện vật có rồng rồi so với phòng trước. Cách này giúp bạn tự thấy dáng rồng đổi qua các thời mà không cần học thuộc.

Đưa trẻ đi bảo tàng xem rồng bao lâu là vừa?

Với trẻ dưới mười tuổi, khoảng một giờ là vừa, có nghỉ giữa chừng. Đặt mục tiêu tìm ba con rồng trên ba chất liệu khác nhau giúp con hào hứng hơn là đọc từng chú thích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138