Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Truyền thuyết rồng Việt
Mỗi bài một truyền thuyết/một hình ảnh rồng trong chuyện dân gian, kể ngắn gọn rồi giải nghĩa: Lạc Long Quân – Âu Cơ và câu "con Rồng cháu Tiên" (trăm trứng, năm mươi con xuống biển, năm mươi con lên núi); Lạc Long Quân diệt Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh (tương truyền); truyền thuyết vịnh Hạ Long (rồng mẹ, rồng con giúp đánh giặc, Bái Tử Long); tên Thăng Long và giấc chiêm bao rồng bay lên (tương truyền khi dời đô); Cửu Long — chín cửa sông, chín con rồng; cá chép vượt Vũ Môn hoá rồng; rồng làm mưa và tục cầu mưa; thuồng luồng, giao long trong chuyện sông nước và tục xăm mình của người Việt cổ (theo ghi chép xưa); Hàm Rồng, núi Rồng và những địa danh mang tên rồng; Long Vương, rồng biển trong chuyện ngư dân ven biển. Chỗ chưa chắc ghi "tương truyền", nói rõ truyền thuyết khác sử.
10 bài viếtDáng rồng qua các thời và cách nhận ra
Mỗi bài một thời hoặc một phép nhận biết, góc NGƯỜI XEM ở di tích/bảo tàng: rồng thời Lý (thân tròn mảnh như rắn, uốn khúc đều, không sừng, mào lửa, tay cầm ngọc — theo mô tả phổ biến); rồng thời Trần (thân mập chắc hơn, có sừng, đuôi nhọn, móng sắc); rồng thời Lê sơ (dáng uy nghiêm, đầu to, rồng cung đình); rồng thời Mạc (mềm, gần dân gian); rồng thời Lê trung hưng trên đình làng (rồng ổ, rồng mẹ rồng con, đời thường); rồng thời Nguyễn (rồng chầu mặt nguyệt, đầu to, mắt lồi, phân biệt số móng ở mức nhiều tài liệu nêu); rồng thời Đông Sơn và trước Lý: có hay không, các ý kiến (giao long, cá sấu, rắn — nói rõ còn tranh luận); năm điểm nhìn nhanh để đoán thời (thân, đầu, sừng, vây, mây lửa); số móng rồng 3 – 4 – 5 và chuyện phẩm cấp; rồng hoá (rồng hoá lá, hoá mây, hoá hoa — "rồng lá" trên đình).
10 bài viếtRồng trên mái đình, bậc đá và cung điện
Theo BỘ PHẬN KIẾN TRÚC, người xem ngẩng lên thấy gì: "lưỡng long chầu nguyệt" trên bờ nóc đình, chùa (vì sao hai rồng chầu, mặt nguyệt là gì); đầu đao, đầu kìm hình rồng; rồng trên bậc đá, thành bậc (rồng đá ở các thềm điện cổ, kiểu điện Kính Thiên, chùa Phật Tích — mô tả chung, chỉ nêu khi là tư liệu phổ biến); rồng trên cốn, xà, đầu dư, kẻ, bẩy trong đình làng (chạm gỗ đời thường, rồng ổ, tiên cưỡi rồng); rồng trên cửa võng, hoành phi, câu đối, nhang án; rồng ở cung điện, lăng tẩm cố đô Huế (rồng sành sứ khảm, rồng trên bình phong, bậc thềm); rồng trên cột, rồng cuốn cột; rồng trên bình phong, tường hồi đình, miếu; rồng trên cầu, cổng làng, công trình hiện đại (cầu mang hình rồng, đèn đường hình rồng) — mô tả kiểu, không số liệu; cách đọc một mái đình từ dưới lên trong 10 phút.
10 bài viếtRồng trên gốm, đồ đồng, gỗ, đá và vải
Theo CHẤT LIỆU, người xem ở bảo tàng/nhà văn hoá thấy gì: rồng trên gốm men lam (gốm hoa lam Chu Đậu, Bát Tràng — mô tả kiểu vẽ); rồng trên gạch, ngói, đầu ngói thời Lý – Trần (khai quật, tư liệu phổ biến); rồng trên đồ đồng (chuông, khánh, đỉnh, quai vạc — nói chung kiểu); rồng trên ấn, kim sách, đồ ngự dụng triều Nguyễn (núm ấn hình rồng — mức mô tả); rồng trên áo: long bào, bổ tử (nói rõ quy định phẩm phục theo tư liệu phổ biến, không bịa); rồng trên đá: bia đá, diềm bia, rồng chầu trán bia; rồng trên sơn mài, khảm trai, đồ gỗ thờ (ngai, kiệu, long đình); rồng trên tiền xu, tem, tranh in (chỉ kiểu hình); rồng trên bánh trái, mâm cỗ, xôi gấc, bánh trung thu, cỗ cưới (tạo hình ẩm thực); cách đọc chú thích hiện vật ở bảo tàng (niên đại, chất liệu, nơi tìm thấy) và hỏi hướng dẫn viên.
10 bài viếtMúa rồng, múa lân và lễ hội
Góc NGƯỜI XEM và văn hoá: múa rồng là gì, con rồng múa làm bằng gì (đầu, thân nối khúc, gậy cầm, vải vảy), bao nhiêu người, đội hình; múa lân và múa rồng khác nhau thế nào (một bài so sánh rõ); lân – sư – rồng là ba con khác nhau; ông Địa, quả cầu/ngọc trong múa rồng: ý nghĩa; múa rồng ngày Tết, khai trương, Trung thu; đua thuyền rồng (bơi chải, đua ghe ngo — chỉ những gì chắc, nói "có nơi"); rồng rơm, rồng tre trong lễ hội làng cầu mưa (nói chung, không bịa tên làng); rồng giấy, đèn lồng rồng đêm Trung thu; múa rồng của người Hoa ở Chợ Lớn, Hội An (mô tả kiểu, không bịa ngày); xem múa rồng an toàn cùng trẻ (pháo, đám đông, đứng ở đâu).
10 bài viếtRồng Việt, rồng châu Á và rồng phương Tây
Đối chiếu, mỗi bài một cặp/một vùng: rồng Việt Nam khác rồng Trung Quốc ở đâu (thân, đầu, sừng, chân, cách thể hiện — theo mô tả phổ biến, có điểm chung); rồng Trung Hoa: long, Long Vương, chín con của rồng (long sinh cửu tử — tương truyền); rồng Nhật Bản (ryū, ba móng — theo quan niệm phổ biến, rồng ở chùa và tranh trần); rồng Hàn Quốc (yong, imugi chưa thành rồng); naga – rắn thần ở Thái Lan, Lào, Campuchia, Chăm Pa (makara, naga ở tháp Chăm, đền Angkor — mức mô tả); rồng phương Tây (dragon châu Âu: cánh, phun lửa, giữ kho báu, kẻ thù của hiệp sĩ) — vì sao khác hẳn rồng Á Đông; wyvern, thằn lằn bay trong truyện kỳ ảo; rồng Bhutan, rồng Mông Cổ, Tây Tạng (chỉ nét chắc); chữ "dragon" dịch là "rồng" đã đúng chưa; rồng trên quốc kỳ, quốc huy, biểu tượng các nước (chỉ những gì chắc, ví dụ quốc kỳ xứ Wales, Bhutan).
10 bài viếtRồng trong con giáp, chữ nghĩa và tục ngữ
Mức VĂN HOÁ THAM KHẢO, không xem tuổi, không phán: vì sao Thìn là rồng — con vật duy nhất không có thật trong 12 con giáp (các cách giải thích dân gian); năm Thìn trong lịch âm: Tết năm Thìn, tranh, thiệp, bưu phẩm năm Thìn ở mức kiểu hình; giờ Thìn, tháng Thìn là gì (cách tính giờ can chi — mức giải nghĩa); chữ Long (龍) Hán Việt: cách viết, các từ có chữ long (long nhan, long sàng, long mạch — giải nghĩa từ, không bàn đất cát); thành ngữ, tục ngữ có rồng ("rồng đến nhà tôm", "đầu rồng đuôi tôm", "rồng mây gặp hội", "rồng bay phượng múa", "mả táng hàm rồng" — giải nghĩa văn hoá); ca dao có rồng; tên người, tên đất có chữ Long (Hạ Long, Long Biên, Long An, Vĩnh Long, Long Thành… — nghĩa chữ, không bịa nguồn gốc khi không chắc); rồng và vua: vì sao rồng thành biểu tượng của vua (long thể, long bào, ngai rồng); tứ linh long – lân – quy – phụng ở mức ý nghĩa văn hoá; rồng – hổ, rồng – phượng: cặp đôi trong mỹ thuật và lời chúc.
10 bài viếtRồng trong truyện, phim và tranh dân gian
ĐỌC HÌNH TƯỢNG RỒNG trong tác phẩm, không tóm tắt cốt truyện: Long Vương, Bạch Long Mã, Na Tra náo biển trong truyện cổ Trung Hoa quen thuộc với người Việt; rồng trong truyện cổ tích Việt (chỉ truyện chắc có rồng); Haku là rồng sông trong một phim hoạt hình Nhật nổi tiếng — rồng Nhật gắn với sông nước; rồng nhỏ Mushu trong phim về Mộc Lan — rồng bị biến thành vai hài; Sisu trong phim lấy cảm hứng Đông Nam Á — rồng nước như naga; rồng phương Tây trong phim kỳ ảo (rồng giữ vàng trong truyện của Tolkien, rồng trong các bộ phim luyện rồng) — vì sao rồng phương Tây hay là ác/hoặc thú cưỡi; rồng thần ban điều ước trong truyện tranh Nhật; rồng trong tranh dân gian (cá chép hoá rồng, rồng trong tranh thờ, tranh Hàng Trống — chỉ nêu khi chắc), rồng trong tranh sơn mài, tranh hiện đại; rồng trong thơ, văn học Việt (nêu khi chắc, không bịa câu thơ); phim, truyện có rồng hợp với trẻ mấy tuổi (gợi ý theo độ tuổi, không chấm điểm).
10 bài viếtKể chuyện rồng cho con
Cho PHỤ HUYNH, mỗi bài một việc làm được tối nay hoặc cuối tuần: kể "Con Rồng cháu Tiên" cho bé 3–6 tuổi (lời kể mẫu ngắn, chỗ dừng hỏi con); kể truyền thuyết Hạ Long trước chuyến đi biển; kể cá chép hoá rồng để nói về kiên trì (không giảng đạo lý nặng); trả lời câu hỏi "rồng có thật không?" theo tuổi; con sợ rồng trong phim: nói gì; cùng con làm con rồng giấy, rồng ống hút, rồng từ hộp trứng (vật liệu an toàn, kéo, keo); vẽ và tô màu rồng Việt cùng con (thân uốn khúc, mây lửa); nặn rồng bằng đất nặn, bột muối; đưa con đi xem múa rồng, đi đình chùa xem rồng: dặn gì trước, giữ trật tự, không sờ hiện vật; trò chuyện về rồng của các nước qua tranh ảnh, sách. Không chấm điểm, không xếp hạng con.
10 bài viếtĐi xem rồng ở di tích và bảo tàng
Theo LOẠI ĐIỂM ĐẾN và CHUYẾN ĐI: đi xem rồng ở đình làng Bắc Bộ (nhìn chỗ nào, đi lúc nào, xin phép thủ từ); ở chùa cổ (thành bậc, bệ tượng, cột); ở khu di tích Hoàng thành và kinh đô xưa (thềm rồng, hiện vật khai quật — mô tả loại, không giá vé); ở cố đô Huế (cung điện, lăng tẩm, rồng khảm sành sứ); ở bảo tàng lịch sử, bảo tàng mỹ thuật (đọc chú thích, đi theo thời); ở hội quán người Hoa, miếu ven biển phía Nam; ở tháp Chăm (naga, makara); chuẩn bị gì và ứng xử ra sao ở di tích (trang phục, không sờ, không trèo, không dùng đèn chớp); chụp ảnh hoa văn rồng bằng điện thoại cho rõ nét (ánh xiên, cận chi tiết); lên kế hoạch một ngày "đi tìm rồng" quanh một thành phố (kiểu lộ trình, không bịa địa chỉ).
10 bài viết