SauRong.comSáu Rồng
Múa rồng, múa lân và lễ hội

Ý nghĩa múa rồng ngày Tết, khai trương và Trung thu: vì sao rồng ra phố dịp ấy

Múa rồng ngày Tết, khai trương, Trung thu là lời chúc mở đầu suôn sẻ, mưa thuận, đông vui theo quan niệm dân gian. Mỗi dịp rồng múa khác nhau ra sao.

Mid-Autumn evening, children carrying paper star lanterns along a lantern street as a short dragon dance passes, a woman in a grass green blouse holding a small hand, seen from behind

Múa rồng ngày Tết, khai trương hay Trung thu mang ý nghĩa một lời chúc: theo quan niệm dân gian, rồng là con vật của mây, nước và những điều tốt lành, nên cho rồng ra múa ở thời khắc bắt đầu một năm, một việc làm ăn hay một mùa trăng là cách chúc cho mọi thứ khởi đầu suôn sẻ, đông vui, mưa thuận gió hoà. Đó là ý chúc và không khí ngày hội, không phải lời hứa may rủi.

Phần dưới đi từ chỗ rồng được hiểu thế nào trong cách nghĩ của người Việt, qua từng dịp múa: Tết và rằm tháng Giêng, khai trương và khánh thành, đêm Trung thu, rồi đặt các dịp cạnh nhau trong một bảng. Cuối bài là cách hiểu đúng mức một lời chúc và gợi ý giải thích cho con khi con hỏi "sao người ta múa rồng".

Rồng trong cách nghĩ của người Việt

Muốn hiểu vì sao rồng hay ra phố đúng những dịp mở đầu, cần nhớ người Việt xưa sống bằng nghề trồng lúa nước. Mưa đúng mùa, nước đủ ruộng là chuyện sống còn. Trong quan niệm phương Đông, rồng là con vật cai quản mây mưa, sông nước, nên hình ảnh rồng gắn rất chặt với mong ước mùa màng thuận lợi. Nhiều tài liệu dân tộc học nhắc tới tục cầu mưa, rước nước có mặt hình ảnh rồng ở các vùng trồng lúa.

Bên cạnh đó, rồng còn là biểu tượng của vua và triều đình qua nhiều thời, xuất hiện trên áo, trên ngai, trên cung điện. Vì vậy rồng mang thêm nghĩa lớn lao, cao quý. Truyền thuyết "con Rồng cháu Tiên" lại khiến người Việt quen tự nhận mình là dòng dõi của rồng, nên rồng còn là hình ảnh của cội nguồn chung.

Gộp ba lớp nghĩa ấy lại, rồng trở thành con vật thích hợp nhất để mở đầu những gì quan trọng: đầu năm, đầu mùa, đầu một việc. Múa rồng không mang một ý nghĩa thần bí riêng nào; nó là cách đưa những lớp nghĩa quen thuộc ấy ra sân, ra phố, cho mọi người cùng thấy, cùng nghe, cùng chung vui.

Múa rồng ngày Tết và rằm tháng Giêng

Những ngày đầu năm âm lịch là lúc múa rồng xuất hiện nhiều nhất. Ở làng quê Bắc Bộ, rồng hay đi trong lễ rước của hội làng đầu xuân, múa ở sân đình rồi theo đoàn rước ra đường làng. Ở phố thị, nhất là những khu có đông người Hoa, các đoàn lân rồng đi chúc Tết từng dãy phố, từng hội quán, kéo dài tới rằm tháng Giêng, tức Tết Nguyên tiêu.

Ý chúc của múa rồng đầu năm thường được hiểu là mở năm mới đông vui, mưa thuận gió hoà, làm ăn thuận lợi. Tiếng trống rộn ràng còn được nhiều người coi là cách "đánh thức" không khí năm mới, xua đi sự tĩnh lặng của những ngày cuối năm. Cách hiểu này là quan niệm dân gian, mỗi nơi nói một chút khác nhau.

Với người xem, múa rồng ngày Tết có một điểm riêng: rồng thường đi cùng lân, cùng đội trống lớn, có khi cùng cả đoàn rước kiệu. Nếu đứng ở sân đình, bạn sẽ thấy rồng múa trước kiệu như mở đường. Nếu đứng ở phố, bạn sẽ thấy rồng đi từ đầu dãy tới cuối dãy, dừng ở những chỗ có người mời. Không khí Tết làm màn múa chậm rãi, nhiều đoạn chào hơn là đoạn biểu diễn kỹ thuật.

Múa rồng khi khai trương, khánh thành

Ở thành phố, nhiều cửa hàng, công trình mời đoàn lân rồng tới ngày khai trương. Phần nhiều là múa lân, vì lân gọn, múa được trước cửa hẹp, trong sảnh nhỏ. Rồng xuất hiện khi khoảng sân đủ rộng, như khánh thành một công trình lớn, khai mạc một hội chợ hay một con đường mới.

Ý chúc trong dịp này gần với ý chúc đầu năm: một khởi đầu đông vui, thuận lợi. Tiếng trống và đám đông kéo tới xem cũng là một cách báo tin cho cả khu phố rằng ở đây có một nơi mới mở cửa. Nói thẳng ra, múa rồng ngày khai trương vừa là lời chúc theo nếp xưa, vừa là cách làm cho ngày đầu tiên vui và được nhiều người biết tới.

Người đứng xem nên hiểu đúng mức: múa rồng là nghi thức chúc mừng và không khí, không quyết định chuyện làm ăn thành hay bại. Một cửa hàng không mời múa rồng vẫn làm ăn tốt, một cửa hàng có múa rồng vẫn phải lo hàng tốt, giá hợp lý. Giữ cách hiểu ấy, bạn xem múa rồng thoải mái hơn và kể cho con cũng rõ ràng hơn.

Đêm Trung thu: vì sao thấy lân nhiều hơn rồng

Trung thu ở Việt Nam là Tết của trẻ con, với đèn ông sao, đèn cá chép, mâm cỗ trông trăng và múa lân. Trong đêm rằm tháng Tám, lân xuất hiện nhiều hơn hẳn rồng. Lý do khá đơn giản: lân chỉ cần hai người, múa được trong ngõ nhỏ, sân chung cư, trước cửa nhà, lại có ông Địa vui nhộn hợp với trẻ con. Nhiều nơi còn có nhóm thiếu niên tự làm đầu lân, tự đánh trống đi múa quanh xóm.

Rồng vẫn có mặt trong đêm Trung thu, nhưng thường ở những buổi rước đèn lớn, lễ hội đường phố, sân trường rộng, nơi có đủ người và đủ khoảng trống. Ngoài con rồng múa, rồng còn xuất hiện dưới dạng đèn lồng hình rồng, rồng giấy dài trẻ con cùng nhau cầm, hay rồng vẽ trên đèn kéo quân.

Ý nghĩa của rồng trong đêm Trung thu gần với ý vui chơi, đoàn tụ dưới trăng hơn là ý cầu mùa. Có người liên hệ trăng tròn với viên ngọc rồng đuổi theo, nhưng đó là cách liên tưởng đẹp chứ không phải một tích có ghi chép rõ. Khi đứng giữa phố đèn, bạn cứ để con thấy rồng như một con vật vui của ngày hội, không cần thêm lớp nghĩa nặng nề.

Ngày xưa và bây giờ: múa rồng đổi khác ra sao

Những người lớn tuổi ở làng thường kể rằng con rồng múa ngày trước do chính người trong làng làm lấy: khung tre chẻ từ bụi tre sau nhà, đầu rồng phủ giấy bồi, vảy vẽ tay, màu không tươi như bây giờ. Con rồng ấy cất trong đình hay trong nhà một gia đình giữ nghề, mỗi năm mang ra sửa lại trước hội. Người múa là trai làng, tập vào những tối nông nhàn, không ai được trả công.

Bây giờ nhiều đoàn mua đầu rồng, vải rồng đặt làm sẵn, khung nhẹ hơn, màu tươi hơn, có đèn để múa đêm. Có đoàn chuyên đi diễn quanh năm, nhận lời ở nhiều nơi, kỹ thuật cao hơn hẳn, có cả những thế nhào lộn mà rồng làng xưa không có. Cạnh đó, không ít làng vẫn giữ con rồng của mình, chỉ múa đúng ngày hội.

Cả hai cách đều có chỗ đáng xem. Rồng của đoàn chuyên nghiệp đẹp ở kỹ thuật, ở đội hình phức tạp. Rồng làng đẹp ở cái mộc, ở chỗ người múa là hàng xóm của người xem, và ở câu chuyện của chính con rồng ấy. Nếu có dịp đi hội làng, hỏi các cụ con rồng của làng có từ bao giờ, ai làm đầu, ai giữ nghề; nhiều khi câu chuyện ấy hay không kém màn múa. Chỗ nào các cụ không nhớ rõ, cứ để là "nghe kể lại", đừng tự thêm năm tháng.

Đặt các dịp múa rồng cạnh nhau

Bảng dưới gom những gì người xem thường thấy ở từng dịp. Cách làm ở mỗi nơi có thể khác, coi đây là nét chung để biết nên chờ đợi gì.

DịpÝ chúc theo quan niệm dân gianThường thấy gìRồng hay lân nhiều hơn
Hội làng đầu xuânMùa màng thuận lợi, làng xóm yên vuiRồng đi trong đoàn rước, múa ở sân đìnhRồng và lân đều có, tuỳ làng
Tết Nguyên đánNăm mới đông vui, khởi đầu suôn sẻĐoàn lân rồng đi chúc Tết dãy phố, hội quánLân nhiều hơn, rồng ở phố lớn
Rằm tháng GiêngKhép lại những ngày Tết, mở mùa làm ănRước đèn, múa rồng ở khu phố người HoaCả hai, rồng nổi bật về đêm
Khai trương, khánh thànhNgày đầu đông vui, nhiều người biếtMúa trước cửa, trong sân, có trống lớnLân nhiều hơn, rồng khi sân rộng
Trung thuTrẻ con vui, gia đình đoàn tụRước đèn, múa lân trong ngõ, sân trườngLân nhiều hơn hẳn

Nhìn bảng sẽ thấy múa rồng không gắn chặt với một dịp riêng nào, mà đi theo những lúc người ta muốn mở đầu điều gì đó trong không khí vui. Đó cũng là lý do một con rồng có thể múa ở hội làng tháng Giêng rồi lại xuất hiện trong lễ khai mạc một con đường giữa năm.

Giải thích cho con khi con hỏi "sao người ta múa rồng"

Con hỏi câu này thường lúc trống đang dồn, nên câu trả lời càng ngắn càng tốt. Có thể chọn một trong vài cách nói dưới đây tuỳ dịp:

  • Ngày Tết: "Rồng ra chúc năm mới đó con. Ông bà mình tin rồng mang mây mưa về cho ruộng lúa, nên đầu năm người ta mời rồng ra múa cho vui."
  • Ngày khai trương: "Cô chú mở cửa hàng mới, mời rồng với lân tới chúc mừng, giống như nhà mình mời bạn tới dự sinh nhật vậy."
  • Đêm Trung thu: "Đêm nay là Tết của các bạn nhỏ, rồng với lân ra chơi cùng các con dưới trăng."
  • Câu hỏi gợi: "Con thấy con rồng đang vui hay đang giận? Vì sao con nghĩ vậy?"
  • Câu hỏi gợi: "Nếu nhà mình mời rồng tới, con muốn rồng múa ở chỗ nào?"

Tránh nói với con rằng múa rồng sẽ làm cho nhà ai giàu lên hay tránh được điều xấu. Trẻ nhỏ nhớ rất lâu những câu như thế, và về sau sẽ khó tách đâu là lời chúc, đâu là sự thật. Một câu "rồng ra chúc mừng cho vui" là đủ đúng và đủ đẹp.

Nếu con lớn hơn, học tiểu học trở lên, có thể kể thêm chuyện người trồng lúa ngày xưa mong mưa, rồi hỏi con: "Thế bây giờ ở thành phố, người ta còn cần mưa không? Vì sao người ta vẫn múa rồng?" Câu hỏi mở như vậy để con tự nghĩ rằng một phong tục có thể giữ lại vì niềm vui chung, dù lý do ban đầu đã đổi khác.

Câu hỏi thường gặp

Ý nghĩa múa rồng ngày Tết là gì?

Theo quan niệm dân gian, múa rồng ngày Tết là lời chúc năm mới đông vui, mưa thuận gió hoà, khởi đầu suôn sẻ. Rồng gắn với mây mưa và mùa màng của nghề trồng lúa, nên được mời ra múa vào lúc mở đầu một năm. Đó là ý chúc và không khí ngày hội, không phải lời hứa may mắn.

Vì sao khai trương hay mời múa lân hơn múa rồng?

Lân chỉ cần hai người, múa được trước cửa hẹp và trong sảnh nhỏ, còn rồng cần nhiều người và khoảng sân rộng. Vì vậy cửa hàng nhỏ thường mời lân, còn rồng xuất hiện khi khánh thành công trình lớn, khai mạc hội chợ hay những nơi có sân đủ rộng.

Múa rồng có giúp làm ăn may mắn không?

Múa rồng là nghi thức chúc mừng và tạo không khí vui cho ngày đầu, không quyết định chuyện làm ăn thành hay bại. Nhiều người mời múa rồng vì nếp xưa và vì muốn ngày khai trương đông vui, được nhiều người biết tới. Hiểu đúng mức như vậy sẽ xem thoải mái hơn.

Đêm Trung thu có múa rồng không?

Có, nhưng ít hơn múa lân. Rồng thường xuất hiện ở những buổi rước đèn lớn, lễ hội đường phố hay sân trường rộng, còn trong ngõ nhỏ thì phần lớn là lân. Ngoài con rồng múa, đêm Trung thu còn có đèn lồng hình rồng và rồng giấy dài cho trẻ cùng cầm.

Rằm tháng Giêng có múa rồng ở đâu?

Rằm tháng Giêng, tức Tết Nguyên tiêu, là dịp các khu phố đông người Hoa như Chợ Lớn hay phố cổ Hội An thường có rước đèn, múa lân, múa rồng. Ở một số làng Bắc Bộ, hội làng đầu năm cũng kéo dài quanh dịp này. Lịch cụ thể mỗi năm nên hỏi người địa phương.

Vì sao rồng lại gắn với mưa?

Trong quan niệm phương Đông, rồng là con vật cai quản mây mưa và sông nước. Với người trồng lúa nước, mưa đúng mùa là điều quan trọng nhất, nên hình ảnh rồng gắn với mong ước mưa thuận gió hoà. Đây là cách hiểu văn hoá được nhắc nhiều trong tư liệu dân gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138