SauRong.comSáu Rồng
Múa rồng, múa lân và lễ hội

Múa rồng của người Hoa ở Chợ Lớn và Hội An: xem ở hội quán, phố cũ dịp đầu năm

Múa rồng của người Hoa ở Chợ Lớn và Hội An rộ dịp Tết và rằm tháng Giêng, quanh hội quán và phố cũ. Con rồng ra sao, xem ở đâu, ứng xử thế nào.

Overhead view from a balcony at night: a long yellow cloth dragon dance coils beneath rows of red hanging lanterns on an old quarter street, a young man in a black jacket watching below

Múa rồng của người Hoa ở Chợ Lớn và Hội An thường rộ lên dịp Tết Nguyên đán và rằm tháng Giêng, tức Tết Nguyên tiêu, quanh các hội quán, chùa của người Hoa và trên những dãy phố cũ. Con rồng múa thường dài, nhiều màu, có đèn khi múa đêm, đi cùng múa lân, múa sư tử và đội trống lớn. Người xem đứng hai bên phố hay trước sân hội quán, nên tới sớm, giữ lối đi và ứng xử như khách trong ngày hội của một cộng đồng.

Phần dưới kể đôi nét về người Hoa ở Việt Nam và nếp múa lân rồng của họ, tả con rồng múa kiểu người Hoa, rồi đi lần lượt Chợ Lớn và phố cổ Hội An, đặt các dịp vào một bảng, và gợi ý ứng xử khi xem trong phố đông. Không ghi giờ, ngày dương lịch cụ thể vì mỗi năm mỗi khác; nên xem thông báo địa phương trước khi đi.

Người Hoa ở Việt Nam và nếp múa lân rồng

Cộng đồng người Hoa sống ở Việt Nam từ nhiều thế kỷ, tập trung nhiều ở Chợ Lớn của Sài Gòn xưa, ở Hội An, và rải rác ở nhiều đô thị khác. Theo tư liệu phổ biến, người Hoa thường chia theo các nhóm gốc như Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu, Hải Nam, Hẹ, mỗi nhóm có hội quán riêng làm nơi thờ tự, hội họp, giúp đỡ nhau và giữ lễ tết.

Múa lân, múa sư tử và múa rồng là nếp quen của nhiều nhóm người Hoa vào dịp đầu năm. Nhiều hội quán, câu lạc bộ võ thuật có đoàn lân rồng riêng, tập quanh năm, đến Tết thì đi chúc Tết các hội quán, các cửa hiệu trong cộng đồng. Lâu dần, nếp ấy hoà vào đời sống của cả khu phố; nhiều người Việt cũng tham gia tập và diễn.

Đây là lý do khi nhắc tới múa rồng ở thành phố, người ta hay nghĩ ngay tới Chợ Lớn và Hội An. Không phải vì nơi khác không có, mà vì ở đó múa lân rồng gắn với một cộng đồng có nếp tổ chức lâu đời, có hội quán làm điểm hẹn, và có những dãy phố cũ làm phông nền cho màn múa.

Con rồng múa kiểu người Hoa trông thế nào

Đầu rồng của nhiều đoàn người Hoa thường to, miệng rộng, có khi há ngậm được, mắt lồi tròn, sừng hai nhánh, râu tua dài, bờm dày. Thân rồng dài, vải nhiều màu, phổ biến nhất là vàng, đỏ, xanh lục, có đoàn làm rồng vàng ánh kim hay rồng nhiều màu chuyển dần. Vây dọc sống lưng thường cao, tua hai bên bụng dày, khi rồng chạy thì tua bay phần phật.

Múa đêm là lúc rồng người Hoa đẹp nhất. Nhiều đoàn gắn đèn trong đầu rồng, trong quả cầu, hoặc dùng vải phản quang, có nơi dùng rồng phát sáng múa trong bóng tối. Dưới hàng đèn lồng đỏ treo ngang phố, con rồng lượn qua trông như một dải sáng đang trôi.

Nếu so với con rồng chạm trên đình làng Bắc Bộ, đầu rồng múa người Hoa trông "dữ" hơn, mắt to hơn, màu rực hơn. Đó là khác biệt về kiểu làm và thẩm mỹ của từng cộng đồng, không có chuyện bên nào đúng hơn. Người xem chỉ cần biết để không ngạc nhiên khi thấy hai con rồng múa ở hai nơi trông khác nhau như vậy.

Một chi tiết nhỏ đáng để ý: ở nhiều đoàn người Hoa, người cầm cầu không chỉ chạy trước mà còn xoay cầu rất nhanh, có lúc tung cầu lên cao rồi bắt lại, rồng ngóc đầu theo. Đội trống thường đi trên xe đẩy hay đứng một chỗ cố định ở sân hội quán, chiếc trống to, tiếng dày, đánh cùng nhiều chũm choẹ, nên tiếng vang xa cả dãy phố.

Ở Chợ Lớn: phố, hội quán và những ngày đầu năm

Chợ Lớn là tên quen gọi của khu người Hoa lâu đời ở phía Tây Sài Gòn xưa. Khu này có nhiều hội quán, chùa của người Hoa nằm xen giữa các dãy phố buôn bán. Những ngày đầu năm, các đoàn lân rồng thường đi chúc Tết từng hội quán, từng cửa hiệu, tiếng trống vang từ sáng tới tối.

Người xem thường thấy múa rồng nhiều nhất quanh rằm tháng Giêng, khi có rước đèn và các hoạt động mừng Tết Nguyên tiêu. Lúc ấy phố đông, có nơi hạn chế xe, đoàn rồng đi dọc phố, dừng trước sân các hội quán để múa. Những ngày mùng một tới mùng mấy Tết thì múa lân, múa sư tử chúc Tết các cửa hiệu dày hơn múa rồng.

Vì khu phố đông và hẹp, nên chọn chỗ đứng ở góc ngã tư hoặc trước sân hội quán rộng, nơi đoàn rồng thường dừng lại. Đứng ở vỉa hè hẹp giữa dãy phố chỉ thấy vài khúc thân chạy qua. Nếu muốn biết đoàn đi lối nào, hỏi người bán hàng trong khu thường nhanh nhất, họ quen nếp đi của các đoàn qua nhiều năm. Nếu đi bằng xe máy, gửi xe ở một bãi cách xa khu múa vài dãy phố rồi đi bộ vào, vì đường quanh hội quán dịp này thường kẹt cứng và có đoạn bị chặn tạm.

Ở phố cổ Hội An: đèn lồng, hội quán và đêm rằm

Phố cổ Hội An nổi tiếng với những dãy nhà gỗ, đèn lồng và các hội quán người Hoa nằm dọc phố. Các đêm rằm, phố cổ thường tắt bớt đèn điện, thắp đèn lồng, nhiều người thả đèn hoa đăng trên sông. Rằm tháng Giêng là dịp các hội quán có lễ mừng Tết Nguyên tiêu, có múa lân, múa rồng quanh sân và trên phố.

Không gian Hội An nhỏ, phố hẹp, nên múa rồng ở đây thường gọn, rồng không quá dài, hay múa trong sân hội quán hoặc ở khoảng phố rộng hơn. Ánh đèn lồng vàng đỏ làm con rồng múa đêm có màu ấm, khác cái rực rỡ của phố lớn. Đứng ở hiên một ngôi nhà cổ, nhìn rồng lượn qua dưới hàng đèn, là khung cảnh nhiều người nhớ lâu.

Vì phố cổ là khu di sản và có người dân đang sống, nên đi xem cần nhẹ nhàng: không đứng chắn cửa nhà dân, không trèo lên bậc hay lan can nhà cổ, không chen vào trong sân hội quán khi lễ đang diễn ra. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, đêm rằm phố rất đông, nên hẹn trước một điểm gặp nếu lạc nhau.

Xem theo dịp trong năm

Bảng dưới gom những dịp người xem hay gặp múa lân rồng ở các khu phố người Hoa. Ngày cụ thể theo âm lịch, mỗi năm ngày dương lịch khác nhau.

DịpThường thấy gìLưu ý khi xem
Mùng một tới những ngày đầu TếtĐoàn lân, sư tử đi chúc Tết hội quán, cửa hiệu; rồng ít hơnPhố đông xe, tiếng trống, đứng lùi vào trong vỉa hè
Rằm tháng Giêng (Tết Nguyên tiêu)Rước đèn, múa rồng, múa lân quanh hội quán và trên phốĐông nhất trong năm, tới sớm, hẹn điểm gặp
Các đêm rằm ở Hội AnĐèn lồng, đèn hoa đăng, có khi có múa lân nhỏKhông phải đêm nào cũng có múa rồng
Trung thuMúa lân nhiều, rồng ở các buổi rước lớnTrẻ con đông, giữ tay con
Lễ riêng của từng hội quánCó thể có múa lân rồng chúc mừngHỏi trước ban quản lý hội quán

Nếu chỉ có một dịp để xem múa rồng kiểu người Hoa, rằm tháng Giêng thường là dịp có nhiều rồng nhất. Nhưng đó cũng là lúc đông nhất, nên nếu đi cùng người già hay trẻ nhỏ, có thể chọn đứng ở một góc yên hơn, chấp nhận không xem được hết.

Ứng xử khi xem ở hội quán và phố đông

Nhớ đây là lễ của một cộng đồng. Hội quán là nơi thờ tự và sinh hoạt của người Hoa. Khi lễ đang diễn ra trong sân, đứng ngoài xem, không chen vào hàng người làm lễ, không bước qua vật lễ đặt dưới đất.

Giữ lối cho đoàn. Đoàn rồng cần một khoảng trống đủ rộng để lượn. Khi người cầm cầu hay người giữ trật tự ra hiệu lùi, lùi ngay. Đứng chắn lối không chỉ làm hỏng màn múa mà còn dễ bị gậy, đuôi rồng quẹt trúng.

Chụp ảnh không dùng đèn chớp sát mặt người múa. Đèn chớp ban đêm làm người giữ đầu rồng, người cầm cầu chói mắt, dễ vấp. Chụp từ xa, để chế độ ban đêm, hoặc đơn giản là đứng xem bằng mắt.

Không tự ý chạm vào đầu rồng, đầu lân. Nhiều người, nhất là trẻ con, thích sờ thử đầu lân rồng, nhưng với đoàn, đầu múa là vật được giữ gìn cẩn thận. Muốn chụp gần hay cho con xem, hỏi người trong đoàn lúc họ nghỉ.

Để ý pháo giấy, kim tuyến. Có nơi bắn pháo giấy, kim tuyến khi rồng tới. Giữ khoảng cách, che mắt cho trẻ nhỏ, và nhặt bớt rác trên đường về nếu có thể.

Mấy chỗ hay nhầm khi xem múa rồng ở phố người Hoa

Nghĩ mọi đầu múa đều là rồng. Ở phố người Hoa, sư tử và lân xuất hiện nhiều hơn rồng, nhất là những ngày đầu Tết. Thấy đầu to có người chui vào là sư tử hay lân; chỉ con thân dài nâng trên hàng gậy mới là rồng.

Nghĩ múa rồng chỉ có đêm rằm. Rằm tháng Giêng là dịp rồng xuất hiện nhiều nhất, nhưng các hội quán còn có lễ riêng trong năm, có khi mời rồng múa. Ngược lại, có năm rằm tháng Giêng không có rồng ở một hội quán nào đó, vì tuỳ cách tổ chức từng năm.

Nghĩ rồng nhiều màu là rồng "Tàu", rồng một màu là rồng "Việt". Màu rồng tuỳ đoàn và tuỳ dịp, không dùng để chia dân tộc. Có đoàn người Việt dùng rồng nhiều màu, có đoàn người Hoa dùng rồng vàng một màu. Nên nhìn kiểu đầu và cách múa nếu muốn biết đoàn theo nếp nào.

Nghĩ hội quán chỉ dành cho người Hoa. Nhiều hội quán là di tích mở cửa cho khách tham quan, và trong ngày lễ thì người xem đủ mọi nơi. Chỉ cần nhớ đó là nơi thờ tự của một cộng đồng, nên giữ ý tứ như khi vào đình, vào chùa.

Câu hỏi thường gặp

Múa rồng ở Chợ Lớn thường có vào dịp nào?

Nhiều nhất là dịp Tết Nguyên đán và quanh rằm tháng Giêng, tức Tết Nguyên tiêu, khi các hội quán người Hoa có lễ và rước đèn. Những ngày đầu Tết thì múa lân, múa sư tử chúc Tết cửa hiệu nhiều hơn rồng. Lịch cụ thể mỗi năm nên hỏi người trong khu.

Tết Nguyên tiêu ở Hội An có gì?

Rằm tháng Giêng ở phố cổ Hội An thường có lễ ở các hội quán người Hoa, đèn lồng thắp khắp phố, có múa lân, múa rồng quanh sân hội quán và trên phố. Phố rất đông vào tối hôm ấy, nên tới sớm và hẹn điểm gặp nếu đi theo nhóm.

Hội quán người Hoa là gì?

Hội quán là nơi sinh hoạt chung của từng nhóm người Hoa theo quê gốc, như Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu, Hải Nam. Đây vừa là nơi thờ tự, vừa là nơi hội họp, giúp đỡ nhau và tổ chức lễ tết. Nhiều hội quán ở Hội An và Chợ Lớn là di tích có kiến trúc đẹp.

Rồng múa của người Hoa khác rồng trên đình làng Việt thế nào?

Đầu rồng múa của nhiều đoàn người Hoa to, mắt lồi, màu rực, thân nhiều màu, hay có đèn khi múa đêm. Rồng chạm trên đình làng Bắc Bộ thường mộc hơn, thân uốn mềm, nhiều nét dân gian. Đó là khác biệt về thẩm mỹ của từng cộng đồng, không có bên nào đúng hơn.

Đi xem múa rồng ở phố cổ cần lưu ý gì?

Không đứng chắn cửa nhà dân, không trèo lên bậc hay lan can nhà cổ, không chen vào sân hội quán khi lễ đang diễn ra. Phố hẹp và đông, nên giữ tay trẻ nhỏ, hẹn điểm gặp, và chụp ảnh không dùng đèn chớp sát người múa.

Người Việt có tham gia múa rồng của người Hoa không?

Có. Nhiều đoàn lân rồng ở các khu phố người Hoa ngày nay có cả người Việt tập và diễn, và nếp múa lân rồng đã hoà vào đời sống chung của cả khu phố. Người xem đứng hai bên đường cũng là cả người Hoa lẫn người Việt cùng chung vui.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138