SauRong.comSáu Rồng
Múa rồng, múa lân và lễ hội

Múa lân và múa rồng khác nhau thế nào: con vật, số người, cách cầm và nhịp trống

Múa lân do một hai người chui vào trong con lân, múa rồng do nhiều người nâng rồng dài trên gậy. Bảng so sánh con vật, người dẫn, nhịp trống, dịp diễn.

Open schoolyard in the afternoon, wide shot: a troupe rehearses with a green cloth dragon on poles beside a resting lion head, a teen in a golden yellow T-shirt seen from behind

Múa lân và múa rồng khác nhau thế nào? Khác ở con vật, ở cách người múa mang con vật và ở người dẫn đường. Múa lân là một hai người chui vào trong thân con lân, đội cái đầu to và múa bằng cả cơ thể, có ông Địa đi trêu; múa rồng là nhiều người đứng bên dưới, nâng một con rồng dài trên gậy, chạy theo quả cầu. Nhìn một lần: thấy chân người dưới một cái đầu to là lân, thấy hàng gậy dưới một thân dài là rồng.

Phần dưới có một bảng so sánh để nhìn nhanh, rồi đi kỹ từng chỗ khác: lân là con gì và rồng là con gì, người trong con và người dưới con, hai người dẫn đường, nhịp trống, những chỗ hay nhầm, và một lời kể ngắn để giải thích cho con khi đứng xem.

Bảng so sánh nhanh

Đây là những khác biệt người xem thấy được bằng mắt ngay trên phố, sân đình hay sân trường. Mỗi đoàn có cách làm riêng, nên coi bảng là nét chung, không phải luật.

Điểm soMúa lânMúa rồng
Con vậtLân (kỳ lân), con thú hiền trong tứ linh; đầu to, mắt tròn, có sừng nhỏRồng, con vật đứng đầu tứ linh; đầu dài, râu, sừng, thân rất dài có vảy
Số người trong một conThường một hoặc hai người: một người đầu, một người đuôiTừ năm bảy tới vài chục người, mỗi người một khúc
Cách mang con vậtChui vào trong, đội đầu lân, phủ vải thân lên lưngĐứng dưới, hai tay nâng gậy, rồng ở trên đầu
Người dẫnÔng Địa mặt cười, bụng to, cầm quạtNgười cầm quả cầu hay ngọc đi trước đầu rồng
Thế múa nổi bậtLân chào, lân ngủ, lân gãi ngứa, lân đứng vai, lên cọcRồng lượn, cuộn tròn, xoắn ốc, đuổi cầu
Chỗ diễn hợpSân nhỏ, trước cửa nhà, trong sân trường, cả trong nhàSân rộng, đường phố, sân đình lớn
Nhìn từ xaMột khối tròn đầy màu, nhảy và lắc đầuMột dải dài uốn lượn trên cao

Hai bên giống nhau ở chỗ đều có trống, chiêng, chũm choẹ đi kèm, đều hay xuất hiện dịp Tết, Trung thu, khai trương, và đều mang ý chúc vui theo quan niệm dân gian. Vì hay đi cùng nhau, nhiều người gọi gộp là "múa lân sư rồng", nên mới dễ lẫn.

Lân là con gì, rồng là con gì

Cả lân và rồng đều là con vật tưởng tượng, không có ngoài đời. Trong tứ linh của mỹ thuật cổ, long, lân, quy, phụng đứng cạnh nhau, rồng đứng đầu. Lân, hay kỳ lân, thường được tả là con thú hiền, có sừng, mình phủ vảy hoặc lông xoăn, chân có móng. Trên đình chùa, bạn hay gặp lân đá ngồi chầu hai bên cổng, lân chạm trên bức cốn, mặt lân tròn, mắt lồi, miệng như đang cười.

Đầu lân trong múa lân giữ nét ấy: to, tròn, mắt to có khi chớp được, miệng mở đóng, trán có sừng nhỏ, bờm và râu tua. Thân lân là một tấm vải dài vừa đủ phủ lưng hai người, có lông tua hai bên. Cả con lân gọn, chắc, cử động nhanh như một con thú nhỏ nhanh nhẹn.

Rồng thì khác hẳn tỷ lệ. Đầu rồng dài hơn, mõm vươn ra, râu dài, sừng hai nhánh, nhưng cái làm nên con rồng là thân rất dài, uốn khúc. Rồng trong quan niệm phương Đông gắn với mây, nước, mưa, nên con rồng múa cũng bay lượn chứ không nhảy nhót. Vì vậy, nếu lân múa giống một con thú vui đùa trước cửa, rồng múa giống một dòng nước hay một làn mây đang chuyển động trên đầu người.

Người trong con và người dưới con

Khác biệt dễ thấy nhất nằm ở chỗ người múa đứng đâu so với con vật. Múa lân, người múa ở bên trong. Người giữ đầu đội cái đầu lân, hai tay nắm khung bên trong để điều khiển miệng, mắt, tai. Người giữ đuôi khom lưng phía sau, tay nắm thắt lưng hoặc vai người trước. Người xem chỉ thấy hai cặp chân mặc quần có tua lông, nên con lân trông như đang đứng bằng bốn chân của chính nó.

Vì người ở trong, múa lân dựa nhiều vào thân thể: bước chân, độ nhún, cú bật. Người đầu có khi đứng lên vai người đuôi để lân vươn cao, có đoàn múa trên ghế, trên cọc. Cái hay của múa lân là "nét mặt": lân chớp mắt, nghiêng đầu ngơ ngác, liếm chân, gãi tai, ngủ gật rồi giật mình. Người xem bật cười vì lân giống con vật có tính khí.

Múa rồng thì người ở bên ngoài, phía dưới. Mỗi người chỉ điều khiển một khúc, không ai một mình làm nên con rồng. Cái hay nằm ở sự đồng lòng: cả hàng người phải biết lúc nào nâng, lúc nào hạ, lúc nào chạy, để thân rồng nối thành một đường liền. Một người chậm nửa nhịp là thân rồng gãy khúc ngay, người xem nhìn thấy liền. Vì thế múa rồng ít khi có những đoạn hài như múa lân, mà nghiêng về vẻ đẹp chuyển động của cả khối.

Hai người dẫn đường: ông Địa và quả cầu

Ông Địa đi với lân. Ông Địa là nhân vật đeo mặt nạ cười to, bụng phệ, tay cầm quạt. Ông vừa dẫn đường, vừa trêu chọc con lân, có lúc gãi bụng, ngồi phệt xuống đất. Ông khiến màn múa lân có chuyện để kể và có tiếng cười.

Quả cầu đi với rồng. Rồng không có nhân vật hài dẫn, mà có một người cầm gậy gắn quả cầu, nhiều nơi gọi là ngọc. Quả cầu bay đi đâu, rồng đuổi tới đó. Người xem nhìn quả cầu là đoán được rồng sắp lượn về phía nào.

Một bên kể chuyện, một bên vẽ đường. Ông Địa làm màn múa lân giống một tiểu phẩm có nhân vật, còn quả cầu biến màn múa rồng thành một đường bay. Đây là lý do múa lân hợp với trẻ nhỏ đứng sát xem, múa rồng hợp với người đứng xa nhìn toàn cảnh.

Có khi đi chung một đoàn. Ngày Tết hay lễ hội lớn, nhiều đoàn diễn cả lân lẫn rồng. Lân múa trước để mở sân, rồng vào sau, hoặc ngược lại. Lúc ấy bạn sẽ thấy ông Địa và quả cầu cùng có mặt, mỗi người dẫn một con.

Nhịp trống và cảm giác khi xem

Tai cũng giúp phân biệt được. Trống lân thường dồn dập, đổi nhịp liên tục theo từng động tác của lân: lân rình thì trống gõ nhỏ, lân vồ thì trống đập mạnh, lân ngủ thì trống gần như im. Người đánh trống phải nhìn lân mà đánh, hai bên như đang trò chuyện. Chũm choẹ và chiêng chen vào tạo tiếng xôn xao.

Trống múa rồng cũng có lúc dồn, nhưng thường giữ nhịp đều và dài hơn, vì cả hàng người cần một nhịp chung để bước. Có thể hình dung trống lân như lời nói chuyện, còn trống rồng như tiếng mái chèo: đều, khoẻ, kéo cả đoàn đi.

Cảm giác khi xem vì vậy cũng khác. Múa lân làm người xem đứng sát lại, chờ từng cái chớp mắt, từng cú bật. Múa rồng làm người xem lùi ra, ngước lên, chờ khoảnh khắc cả con rồng cuộn thành vòng hay vụt thẳng qua đầu. Trẻ nhỏ thường thích lân hơn vì gần và vui, người lớn lại hay đứng lâu trước rồng vì cái đẹp nằm ở toàn cảnh.

Nếu đứng xa chưa thấy con vật mà chỉ nghe trống, bạn vẫn đoán được phần nào: tiếng trống ngắt quãng, lúc to lúc nhỏ, có tiếng người reo theo từng nhịp thì nhiều khả năng là lân đang diễn trò; tiếng trống đều, kéo dài, kèm tiếng bước chân rầm rập thì nhiều khả năng rồng đang chạy.

Hay nhầm, vì sao và nhìn lại

Gọi mọi con có đầu to là "rồng". Vì cùng có trống, cùng múa dịp Tết, nhiều người gọi chung. Nhìn lại: đầu to tròn, có người chui bên trong là lân; thân dài trên gậy mới là rồng.

Nghĩ lân và sư tử là một. Trong múa, nhiều đoàn gọi chung đầu sư tử kiểu người Hoa là lân, nên ranh giới mờ. Nhìn lại: sư tử là con thú có thật, đi vào lễ hội qua giao lưu; lân là con vật tưởng tượng trong tứ linh. Chuyện lân, sư, rồng ba con khác nhau đáng tách ra một bài riêng.

Nghĩ múa rồng chỉ là múa lân dài ra. Vì cùng có đầu, có thân, có vải tua. Nhìn lại: một bên dựa vào thân thể người bên trong, một bên dựa vào sự đồng lòng của cả hàng người bên ngoài; kỹ năng tập luyện khác hẳn nhau.

Nghĩ múa lân không cần đông người. Một con lân chỉ hai người, nhưng một đoàn lân có người đánh trống, người chũm choẹ, ông Địa, người thay ca. Nhìn lại cả đoàn, số người không ít hơn đoàn rồng nhỏ bao nhiêu.

Nghĩ con nào ra trước là con "lớn" hơn. Ở lễ hội có cả hai, thứ tự ra sân tuỳ cách đoàn dàn dựng và tuỳ khoảng sân: sân hẹp thì lân mở trước cho người xem giãn ra, sân rộng thì rồng có khi vào trước. Nhìn lại: thứ tự là chuyện sắp xếp màn diễn, không phải chuyện con nào cao hơn con nào.

Giải thích cho con trong lúc đứng xem

Trẻ hỏi "con gì kia" ngay khi trống nổi lên. Một vài câu ngắn dưới đây giúp con nhớ, không cần giảng dài:

  • Lời kể mẫu: "Con lân có hai chú chui ở trong, một chú làm đầu, một chú làm đuôi. Con rồng thì nhiều chú đứng ở dưới, mỗi chú cầm một cây gậy giơ lên."
  • Câu hỏi gợi: "Con đếm thử xem dưới con rồng có mấy cây gậy?"
  • Câu hỏi gợi: "Ông Địa đang làm gì với con lân thế nhỉ? Ông trêu hay ông dẫn đường?"
  • Câu hỏi gợi: "Con rồng đang đuổi theo cái gì? Quả cầu bay sang trái thì rồng đi đâu?"
  • Lời kể mẫu: "Lân là con vật hiền, hay nghịch. Rồng thì bay trên mây, làm ra mưa cho ruộng lúa, theo chuyện ông bà kể."

Đừng hỏi con "con nào đẹp hơn" hay bắt con chọn đúng sai. Mỗi đứa trẻ thích một con, và câu trả lời nào cũng được. Về nhà, bạn có thể cùng con vẽ lại hai con vừa thấy: con lân tròn đầu, con rồng dài thân, rồi để con tự kể khác nhau chỗ nào.

Câu hỏi thường gặp

Múa lân và múa rồng khác nhau thế nào nói trong một câu?

Múa lân là một hai người chui vào trong con lân và múa bằng cả thân thể, có ông Địa dẫn; múa rồng là nhiều người đứng dưới nâng con rồng dài trên gậy, chạy theo quả cầu. Thấy chân người dưới đầu to là lân, thấy hàng gậy dưới thân dài là rồng.

Múa lân có mấy người?

Một con lân thường do hai người múa, một người giữ đầu, một người giữ đuôi; có kiểu lân nhỏ chỉ một người. Cả đoàn lân còn có ông Địa, người đánh trống, chiêng, chũm choẹ và người thay ca, nên tổng cộng thường đông hơn hai người nhiều.

Vì sao Trung thu thường thấy múa lân hơn múa rồng?

Lân nhỏ gọn, múa được trong ngõ, trước cửa nhà, giữa sân chung cư, lại có ông Địa vui nhộn hợp với trẻ con. Rồng cần nhiều người và khoảng rộng, nên hay xuất hiện ở lễ hội lớn, sân đình, đường phố hơn là trong các buổi rước đèn nhỏ.

Lân có phải là con sư tử không?

Không hẳn. Lân, hay kỳ lân, là con vật tưởng tượng trong tứ linh, còn sư tử là con thú có thật. Trong múa, nhiều đoàn dùng đầu sư tử kiểu người Hoa nhưng vẫn gọi là múa lân, nên người xem dễ lẫn. Cách gọi trong dân gian không thống nhất.

Múa lân và múa rồng có mang ý nghĩa giống nhau không?

Cả hai đều là lời chúc vui, mong năm mới hay việc mới suôn sẻ theo quan niệm dân gian. Rồng gắn với mây, mưa, sự lớn lao; lân gắn với điềm lành, sự hiền hoà, vui tươi. Ý nghĩa nằm ở không khí ngày hội và lời chúc, không phải lời hứa may rủi.

Trẻ mấy tuổi thì đi xem múa lân, múa rồng được?

Trẻ ở tuổi mẫu giáo đã xem được nếu đứng ở chỗ thoáng, cách đội trống một khoảng và có người lớn giữ tay. Trẻ nhỏ hơn dễ giật mình vì trống và đầu lân to; nên bế con đứng xa, cho con quen dần, con sợ thì đưa con ra chỗ yên tĩnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138