SauRong.comSáu Rồng
Múa rồng, múa lân và lễ hội

Múa rồng là gì: con rồng làm bằng gì, bao nhiêu người cầm và múa ra sao

Múa rồng là màn diễn nhiều người cùng nâng một con rồng dài trên gậy, chạy theo quả cầu. Rồng làm bằng gì, cần bao nhiêu người, đội hình ra sao.

Night street festival at eye level: a long red and gold cloth dragon weaves on poles under rows of hanging lanterns, a man in a royal blue shirt watching from behind

Múa rồng là màn diễn trong đó một nhóm người cùng nâng một con rồng dài làm bằng khung tre, vải và giấy trên những cây gậy, chạy uốn theo một người cầm quả cầu dẫn đường, cho con rồng như đang bay lượn, cuộn mình, đuổi ngọc. Một con rồng múa gồm đầu, nhiều khúc thân bọc chung tấm vải vảy và phần đuôi; mỗi khúc có một người cầm gậy, nên số người đi theo độ dài con rồng, ít thì năm bảy người, rồng dài có khi vài chục người.

Phần dưới đi lần lượt: con rồng múa gồm những phần nào và làm bằng gì, vì sao số người lại thay đổi, những đội hình hay gặp trên phố và sân đình, cách đọc một màn múa từ lúc rồng ra tới lúc chào, vài chỗ người xem hay nhầm, và múa rồng có mặt ở những dịp nào trên đất Việt.

Con rồng múa gồm những phần nào

Đứng bên lề đường nhìn một con rồng múa chạy qua, mắt thường chỉ kịp thấy một dải màu uốn lượn. Nhưng nếu đợi lúc đoàn nghỉ, rồng được đặt xuống sân, bạn sẽ thấy nó chia rõ thành ba phần. Phía trước là đầu rồng, to và nặng nhất, có miệng há, mắt lồi, râu dài, sừng và bờm. Ở giữa là thân, gồm nhiều khúc tròn như những chiếc vòng nối tiếp nhau, bọc chung một tấm vải dài vẽ hoặc khâu vảy. Phía sau là đuôi, nhỏ dần, thường có túm tua hoặc dải vải bay.

Dưới mỗi phần có một cây gậy cắm thẳng lên, đầu gậy gắn vào khung. Người múa không chui vào trong con rồng như múa lân, mà đứng bên dưới, hai tay nắm gậy, nâng rồng lên khỏi đầu. Vì vậy khi xem múa rồng, bạn luôn thấy một hàng người phía dưới và con rồng lơ lửng phía trên, khác hẳn con lân chỉ lộ ra hai cặp chân người.

Đi trước đầu rồng là một người cầm cây gậy có quả cầu, nhiều nơi gọi là ngọc. Quả cầu thường tròn, màu đỏ hoặc vàng, có khi gắn đèn để múa ban đêm. Cả con rồng nhìn quả cầu mà chạy: cầu lên thì rồng ngóc đầu, cầu xuống thì rồng chúc xuống, cầu xoay thì rồng cuộn theo. Thiếu người cầm cầu, màn múa mất hướng, người xem cũng khó hiểu con rồng đang làm gì.

Đầu rồng, thân rồng và gậy cầm làm bằng gì

Vật liệu thay đổi theo từng đoàn, từng vùng và theo thời. Rồng làm thủ công ở làng khác rồng đặt làm sẵn ở thành phố. Bảng dưới là mô tả chung những gì người xem hay gặp, không phải quy chuẩn.

Bộ phậnThường làm bằngĐứng xem sẽ thấy
Đầu rồngKhung tre hoặc mây uốn, phủ giấy bồi, vải; ngày nay có đoàn dùng khung nhẹ; mắt, râu, sừng gắn rờiMiệng há, có khi đóng mở được, mắt to, râu tua dài, bờm rủ; đầu luôn ngóc cao hơn thân
Khúc thânVòng tre hoặc mây, có đoàn dùng ống nhựa, nhôm nhẹ; nối nhau bằng dâyNhững chỗ phồng tròn đều nhau, mỗi chỗ có một cây gậy bên dưới
Tấm vải vảyVải dài khâu liền, vẽ hoặc in vảy, có dải vây dọc sống lưng và tua hai bên bụngMàu chính của con rồng: vàng, đỏ, xanh lục hay nhiều màu; vảy ánh lên dưới đèn
ĐuôiKhung nhỏ, gắn tua vải hoặc giấyPhần quẫy mạnh nhất mỗi lần rồng đổi hướng
Gậy cầmTre, gỗ hoặc kim loại nhẹ, dài vừa tầm nâng qua đầuHàng gậy thẳng đứng; khi rồng xoắn thì gậy chéo vào nhau
Quả cầu dẫnKhung tròn bọc vải hoặc giấy, có nơi gắn bóng đènĐi trước đầu rồng, luôn nằm trong tầm "nhìn" của rồng

Khi đoàn đặt rồng xuống nghỉ, nếu người trong đoàn cho phép, bạn có thể đứng gần xem cách các khúc thân nối vào nhau. Nhìn khung bên trong mới hiểu vì sao con rồng uốn được mềm như vậy: mỗi khúc chỉ nối lỏng với khúc bên cạnh, người cầm gậy dịch đi một chút là cả đoạn thân cong theo. Đừng tự nhấc lên thử hay kéo tua vải, vì đầu rồng nhiều đoàn làm rất công phu, hỏng một chi tiết là phải ngồi sửa cả buổi.

Múa rồng có bao nhiêu người

Câu hỏi này không có một con số chung, vì số người đi theo số khúc thân. Một con rồng ngắn để múa ở sân nhỏ, sân trường có thể chỉ cần năm bảy người. Con rồng múa ngoài phố, sân đình hay gặp ở khoảng chín tới mười lăm người. Những con rồng thật dài dùng trong lễ hội lớn có thể cần vài chục người, chia nhau đổi ca vì nâng lâu rất mỏi tay.

Nhiều đoàn thích số khúc lẻ, và hay nghe nhắc tới con số chín. Có ý kiến cho rằng số chín gắn với ý dài lâu, có ý kiến chỉ coi đó là thói quen nghề. Đây là quan niệm của từng nơi, không phải luật, nên bạn đếm ra mười hay mười một khúc cũng chẳng có gì lạ.

Ngoài những người cầm gậy, một màn múa rồng còn có người cầm cầu đi trước, đội trống, chiêng, chũm choẹ đi kèm, và vài người đứng ngoài giữ đường, thay khi có người mỏi. Tính cả đội trống, một màn múa rồng giữa phố dễ có hai ba chục người góp sức. Người giữ đầu rồng thường khoẻ và nhiều kinh nghiệm nhất, vì đầu nặng và phải dẫn nhịp cho cả thân. Người cầm đuôi thì chạy nhiều nhất, vì mỗi lần rồng quay đầu, đuôi phải vòng một quãng xa hơn hẳn.

Khi xem, thử đếm số gậy dưới thân là ra số người nâng rồng. Đếm lúc rồng đi thẳng sẽ dễ hơn lúc rồng đang xoắn, vì khi ấy hàng người chen sát và gậy chéo vào nhau.

Những đội hình hay gặp trên phố và sân đình

Rồng đi thẳng. Cả hàng chạy nối đuôi theo cầu, thân rồng dập dềnh lên xuống như sóng. Đây là lúc rồng di chuyển giữa các điểm diễn, cũng là lúc dễ nhìn rõ màu vải và hình vảy nhất.

Rồng lượn chữ chi. Người cầm cầu chạy vòng qua lại hai bên đường, rồng uốn theo thành nhiều khúc cong nối tiếp. Đứng ở góc phố hoặc trên một bậc cao sẽ thấy rõ hình con rồng đang trườn.

Rồng cuộn tròn. Đầu rồng đi một vòng, các khúc sau nối theo, cuối cùng cả con rồng cuộn lại thành một khối, đầu ngóc lên ở giữa. Nhiều đoàn dùng thế này để chào khi tới trước một mái đình hay một cửa nhà.

Rồng xoắn ốc, rồng chui qua thân. Người cầm gậy cúi người, nhảy qua hay luồn dưới thân rồng của chính mình, tạo cảm giác rồng tự vặn mình. Đây là thế khó, cần tập nhiều, đứng xa mới thấy hết cái đẹp.

Rồng đuổi cầu. Cầu vờn sát miệng rồng rồi vụt đi, rồng chồm theo, có lúc đầu rồng vươn cao gần như dựng đứng. Đây là phần nhiều người chờ nhất, vì nhịp trống dồn nhanh và cả hàng người chạy hết sức.

Rồng nghỉ, rồng chào. Rồng hạ thấp, đầu cúi về phía người xem hoặc phía cửa nhà chủ, thân nằm sát đất. Thường đi kèm hồi trống chậm lại, báo hiệu một đoạn sắp kết.

Đọc một màn múa rồng từ lúc ra tới lúc chào

Một màn múa trên phố thường kéo dài mươi mười lăm phút ở mỗi điểm dừng. Biết trình tự chung, bạn sẽ nhìn ra rồng đang "kể" tới đâu thay vì chỉ thấy một khối vải chạy vòng.

  1. Trống nổi lên trước. Nghe trống đổi từ nhịp đi đường sang nhịp dồn là biết đoàn sắp vào diễn.
  2. Người cầm cầu bước ra giữa khoảng trống, xoay cầu vài vòng như để gọi. Đầu rồng từ cuối đường hoặc sau cổng ngóc lên, nhìn theo cầu.
  3. Rồng tiến vào, lượn vài vòng quanh khoảng trống để mở sân, cũng là để người xem lùi ra cho rộng chỗ.
  4. Phần chính: rồng đuổi cầu, cuộn, xoắn, chui qua thân. Đây là lúc đội trống đánh dày nhất.
  5. Rồng chậm lại, cuộn tròn hoặc xếp hàng ngang, đầu rồng hướng về phía chủ nhà, phía đình hay phía người xem để chào.
  6. Rồng duỗi thẳng ra, đi tiếp sang điểm khác, trống trở lại nhịp đi đường.

Mỗi đoàn có trình tự riêng, có đoàn thêm đoạn rồng uống nước, rồng ngủ, rồng tỉnh dậy. Đừng lấy trình tự trên làm thước chấm đúng sai; nó chỉ giúp bạn đoán được đoạn sắp tới để chọn chỗ đứng và kịp chỉ cho con xem.

Mấy chỗ người xem hay nhầm

Nhầm múa rồng với múa lân. Lân do một hai người chui vào trong mà múa, rồng do nhiều người nâng trên gậy. Thấy hàng gậy dưới thân là rồng, thấy hai cặp chân người dưới một cái đầu to là lân.

Nghĩ rồng càng dài càng hay. Rồng dài trông hoành tráng khi đi thẳng, nhưng khó múa ở chỗ hẹp. Ở sân đình nhỏ, một con rồng vừa phải với đội hình gọn thường xem đẹp mắt hơn.

Nghĩ màu rồng có luật cố định. Có đoàn chuộng rồng vàng, có đoàn rồng đỏ, rồng xanh hay nhiều màu. Mỗi nơi có cách giải thích riêng về màu, nhưng không có một quy định chung cho cả nước.

Nghĩ quả cầu chỉ để trang trí. Quả cầu là thứ giúp cả con rồng có hướng. Người cầm cầu phải đọc được nhịp của đầu rồng: nhanh quá thì rồng đuổi không kịp, chậm quá thì đầu rồng va vào người.

Nghĩ múa rồng là của riêng một dân tộc. Múa rồng có ở nhiều nơi trong vùng châu Á. Ở Việt Nam, người Việt và người Hoa đều có đoàn múa rồng, mỗi nơi một vẻ, không cần tranh xem của ai.

Múa rồng có mặt ở những dịp nào trên đất Việt

Nhiều tài liệu cho rằng múa rồng đã có trong lễ hội cung đình và dân gian từ khá sớm, nhưng ghi chép cụ thể về cách múa thời xưa không nhiều, nên các mốc thời gian chi tiết vẫn là chuyện giới nghiên cứu còn bàn. Điều người xem hôm nay thấy rõ là múa rồng xuất hiện ở ba loại dịp: hội làng và hội đình đầu xuân, Tết Nguyên đán và rằm tháng Giêng ở phố, và các dịp vui như khai trương, khánh thành, đón khách.

Ở đình làng Bắc Bộ, rồng múa thường đi cùng lễ rước, múa ở sân đình rồi theo đoàn rước ra đường làng. Ở những khu phố đông người Hoa như Chợ Lớn hay phố cổ Hội An, múa rồng hay đi cùng múa lân dịp đầu năm. Ở thành phố, múa rồng còn có trong lễ khai mạc, lễ hội đường phố, sân trường dịp Trung thu.

Một màn múa đẹp không nằm ở độ dài con rồng hay số người, mà ở chỗ cả hàng người thở chung một nhịp. Lần tới đứng xem, thử nhìn chân những người cầm gậy thay vì nhìn con rồng: khi chân họ bước đều, con rồng phía trên mới bay được mượt.

Câu hỏi thường gặp

Múa rồng là gì nói ngắn gọn cho trẻ hiểu?

Múa rồng là khi nhiều người cùng giơ một con rồng vải thật dài lên cao bằng những cây gậy, rồi chạy theo một quả cầu cho con rồng như đang bay và đuổi bắt. Mỗi người giữ một đoạn thân, phải chạy cùng nhịp thì con rồng mới uốn đẹp.

Một con rồng múa thường có bao nhiêu khúc?

Không có số cố định. Rồng ngắn để múa sân nhỏ có thể năm bảy khúc, rồng múa phố, sân đình hay gặp chín tới mười mấy khúc, rồng lễ hội lớn có thể vài chục khúc. Nhiều đoàn chuộng số lẻ, nhưng đó là thói quen chứ không phải luật.

Đầu rồng múa có nặng không?

Đầu là phần nặng nhất của con rồng vì có khung, râu, sừng, bờm và đôi khi cả đèn. Vì vậy người giữ đầu thường là người khoẻ và nhiều kinh nghiệm nhất đoàn. Đoàn múa lâu ngày thường thay người giữ đầu theo lượt để đỡ mỏi.

Quả cầu trong múa rồng có tên gọi là gì?

Dân gian gọi là quả cầu, nhiều nơi gọi là ngọc hoặc châu, vì hình ảnh rồng đuổi ngọc rất quen trong mỹ thuật cổ. Người cầm cầu đi trước đầu rồng và dẫn hướng cho cả màn múa, nên đây là vai cần hiểu nhịp rất rõ.

Múa rồng ban đêm có gì khác ban ngày?

Ban đêm nhiều đoàn gắn đèn trong đầu rồng, trong quả cầu hoặc dọc thân, nên con rồng sáng lên giữa phố. Người xem thấy rõ đường bay của rồng hơn nhưng khó thấy người cầm gậy, cảm giác như rồng tự lượn. Ban ngày thì nhìn rõ màu vải và hình vảy.

Đứng chỗ nào để xem múa rồng rõ nhất?

Nên đứng ở góc phố, mép sân hoặc một bậc cao vừa phải, cách khoảng diễn vài bước. Đứng sát quá chỉ thấy vài khúc thân chạy qua, đứng xa và hơi cao mới thấy trọn hình con rồng khi nó cuộn, xoắn hay lượn chữ chi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138