Đưa trẻ đi xem múa rồng hay đua thuyền cho an toàn là chọn chỗ đứng thoáng, cách khoảng diễn và đội trống vài bước, đứng xa mép sông, che tai con khi trống dồn hay có pháo giấy, luôn nắm tay con khi đám đông dồn lên, và dặn con trước một điểm hẹn nếu lạc nhau. Phần lớn chuyện không hay ở lễ hội đến từ đám đông, không phải từ con rồng.
Phần dưới đi theo trình tự một buổi đi hội: dặn con ở nhà, chọn chỗ đứng khi xem múa rồng ngoài phố, chuyện tiếng trống và pháo với tai trẻ nhỏ, xem đua thuyền từ bờ sông, làm gì nếu lạc nhau, khi con sợ đầu rồng, đầu lân, và một bảng gợi ý theo độ tuổi. Không có gì ở đây là quy định cứng; mỗi đứa trẻ một khác, bạn hiểu con mình nhất.
Dặn con ở nhà trước khi đi
Năm phút nói chuyện ở nhà đỡ hơn nhiều lần gọi con giữa đám đông. Nói lúc con đang vui, không doạ, chỉ kể cho con biết sắp gặp gì:
- Kể trước con sẽ thấy gì: "Lát nữa có con rồng dài, nhiều chú cầm gậy, có trống to lắm. Nếu con thấy ồn, con bịt tai lại nhé."
- Thoả thuận một quy tắc duy nhất: "Lúc nào cũng nắm tay bố hoặc mẹ, muốn đi đâu thì nói trước." Một quy tắc dễ nhớ hơn năm quy tắc.
- Cho con biết điểm hẹn: chọn một thứ dễ thấy và không di chuyển, như cổng đình, gốc cây to, cửa một cửa hàng, không chọn "chỗ con rồng" vì rồng đi lại liên tục.
- Với trẻ đã biết nói rõ, cho con thuộc tên bố mẹ và cách nói với người lớn khi lạc: tìm cô chú mặc đồng phục, người bán hàng, người có con nhỏ đi cùng.
- Ghi số điện thoại của bố mẹ lên một mảnh giấy để trong túi áo con hoặc viết lên vòng tay vải, nhất là với trẻ chưa nhớ số.
- Cho con đi vệ sinh, uống nước, ăn nhẹ trước khi ra khỏi nhà, vì ở lễ hội tìm chỗ vệ sinh rất khó.
Đừng hứa với con sẽ được đứng ngay sát con rồng. Nếu tới nơi đông quá, phải đứng xa, con sẽ không thấy bị lừa. Nói trước "mình đứng chỗ nào xem được thì xem" là đủ.
Chọn chỗ đứng khi xem múa rồng ngoài phố
Múa rồng cần một khoảng trống rộng, và đoàn sẽ lượn sát mép đám đông nhiều lần. Đầu rồng, gậy cầm và đuôi rồng có thể quẹt ngang tầm đầu trẻ nhỏ khi rồng quay gấp. Vì vậy chỗ tốt nhất cho trẻ không phải hàng đầu, mà là hàng thứ hai, thứ ba, trên một bậc cao hoặc trên vai bố, nơi con nhìn qua đầu người lớn mà vẫn có lớp người che chắn phía trước.
Góc phố, góc sân, bậc thềm của đình hay của một ngôi nhà là những chỗ đứng hợp. Ở đó đoàn rồng thường đi vòng chứ không lao thẳng tới, và bạn có lối thoát ra phía sau nếu con mệt. Tránh đứng ở giữa lối đi mà đoàn sẽ chạy qua, ở sát lề đường không có vỉa hè, hay ở chỗ dây điện, biển quảng cáo treo thấp.
Đội trống thường đi sau hoặc đứng một bên. Với trẻ nhỏ, đứng cách đội trống càng xa càng tốt, nhất là trống lớn. Nếu đứng ở sân đình, chọn phía đối diện với chỗ đặt trống. Một mẹo nhỏ: nhìn xem người lớn quen đi hội đứng ở đâu, họ thường biết chỗ nào thấy rõ mà đỡ ồn.
Tiếng trống, tiếng pháo và tai trẻ nhỏ
Trống múa rồng, múa lân rất to, nhất là khi trống dồn và đứng gần. Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới ba tuổi, có thể giật mình, khóc, hoặc bịt tai suốt buổi. Đứng xa, che tai con bằng hai bàn tay, hoặc dùng loại bịt tai chống ồn dành cho trẻ em là những cách đơn giản. Nếu con khóc không dỗ được, đưa con ra chỗ yên tĩnh một lúc rồi mới quay lại, hoặc về sớm cũng không sao.
Pháo nổ đã bị cấm ở Việt Nam từ lâu, nhưng ở nhiều lễ hội vẫn có pháo giấy, ống bắn kim tuyến, pháo hoa nhỏ cầm tay hay pháo hoa tầm thấp. Những thứ này có thể làm trẻ giật mình, và giấy kim tuyến bay vào mắt. Khi thấy người cầm ống pháo giấy, xoay lưng con về phía ngược lại, che mắt con bằng bàn tay.
Ngoài tiếng ồn, chú ý khói nhang, khói pháo hoa ở sân đình, nhất là với trẻ dễ ho. Đứng ở đầu gió, cách xa lư hương, đống lửa. Khi về nhà, nếu con vẫn còn hoảng vì tiếng trống, cho con kể lại hoặc vẽ lại con rồng, nhiều bé sẽ bớt sợ khi được nói ra.
Xem đua thuyền từ bờ sông
Đua thuyền nguy hiểm cho trẻ nhỏ không phải vì thuyền, mà vì bờ sông. Bờ đất trơn, bờ kè dốc, bậc đá ướt rêu, và khi thuyền về đích thì đám đông dồn hết về phía mép nước. Một đứa trẻ tuột tay khỏi người lớn trong lúc ấy có thể trượt chân rất nhanh.
Hãy chọn chỗ đứng cách mép nước ít nhất vài bước, phía sau dây chắn nếu ban tổ chức có căng. Đứng trên chỗ cao, khô, có bóng râm. Đừng để con ngồi trên lan can cầu, trên mép kè hay trên những chiếc thuyền đậu ven bờ, dù trông có vẻ vững. Đừng đứng trên bến nhỏ hay cầu gỗ nhô ra sông, vì chỗ ấy hay quá tải người.
Đua thuyền thường diễn ra lúc nắng, kéo dài, nên mang mũ, nước uống, khăn ướt. Trẻ dễ mệt và quấy sau một hai tiếng. Xem một lượt đua chính là đủ, không cần ở lại tới cuối. Khi về, đi ngược dòng người hoặc chờ đám đông giãn ra hãy rời bờ, không chen vào lối hẹp cùng lúc cả nghìn người.
Nếu con đã lớn và biết bơi, cũng đừng vì thế mà chủ quan. Nước sông ngày hội thường đục, có dòng chảy, có thuyền qua lại, khác hẳn hồ bơi. Dặn con rõ: hôm nay chỉ đứng xem trên bờ, không lội xuống chỗ nông, không với tay nhặt đồ rơi xuống nước. Đồ rơi thì để người lớn lo, hoặc chấp nhận mất.
Nếu lạc nhau
Dù cẩn thận đến đâu, trẻ vẫn có thể tuột tay trong vài giây. Chuẩn bị trước giúp cả bạn và con bình tĩnh hơn:
- Bố mẹ: đứng lại ngay chỗ vừa lạc trong vài phút, nhìn quanh, gọi tên con, vì trẻ thường không đi xa ngay.
- Báo cho người gần nhất, người bán hàng, lực lượng giữ trật tự hay ban tổ chức, tả rõ màu áo, chiều cao, tên con.
- Một người đi tới điểm hẹn đã dặn, một người ở lại chỗ cũ. Đừng cả hai cùng đi tìm.
- Với con, dặn từ trước: nếu lạc thì đứng yên tại chỗ hoặc đi tới điểm hẹn, nhờ người mặc đồng phục hay người có con nhỏ đi cùng giúp, không đi theo ai bảo "để chú đưa đi tìm mẹ" ra khỏi khu hội.
- Khi tìm thấy con, ôm con trước, đừng mắng. Con đã sợ lắm rồi, và lần sau con sẽ dám tìm người giúp hơn.
Chụp một tấm ảnh con ngay lúc ra khỏi nhà là việc nhỏ mà rất có ích: nếu lạc, bạn có ngay hình con với đúng bộ quần áo hôm ấy để đưa cho người giúp tìm.
Khi con sợ đầu rồng, đầu lân
Đầu rồng to, mắt lồi, miệng há; đầu lân thì sát lại gần, chớp mắt, há miệng. Với người lớn đó là vui, với một đứa trẻ ba tuổi đó có thể là một con vật lạ đang lao tới. Sợ là phản ứng bình thường, không phải con nhát. Đừng ép con chạm vào, đừng bế con lại gần cho "quen", đừng cười khi con khóc.
Cách nhẹ nhàng hơn là cho con nhìn từ xa trước, giải thích bên trong là các chú đang cầm, đang đội. Nếu được, chờ lúc đoàn nghỉ, đặt đầu rồng, đầu lân xuống đất, cho con nhìn khi nó nằm yên, thấy các chú đang uống nước, lau mồ hôi. Nhiều bé hết sợ ngay khi thấy "con rồng" chỉ là một cái khung có người cầm.
Về nhà, có thể cùng con vẽ con rồng, làm một con rồng giấy nhỏ, hoặc đọc một cuốn sách tranh có rồng hiền. Lần sau đi hội, con sẽ thấy con rồng là thứ quen. Còn nếu con vẫn chưa muốn đi, cứ đợi thêm một năm; không có gì phải vội.
Ngược lại, có bé không sợ mà còn quá hào hứng, cứ đòi lao lên đuổi theo con rồng. Với những bé này, nắm tay chắc, đứng ở chỗ có rào hay bậc thềm chắn trước, và cho con một việc để làm như đếm khúc rồng, tìm người cầm cầu, để con đứng yên mà vẫn thấy mình được tham gia.
Gợi ý theo độ tuổi
Bảng dưới chỉ là gợi ý chung để bạn chuẩn bị. Mỗi đứa trẻ một tính, có bé hai tuổi rất thích trống, có bé sáu tuổi vẫn sợ. Không có mốc nào là "phải".
| Tuổi | Nên xem thế nào | Để ý |
|---|---|---|
| Dưới 2 tuổi | Bế hoặc dùng địu, đứng xa, xem ngắn | Tai rất nhạy, mang bịt tai chống ồn cho trẻ; tránh giờ nắng |
| 2 – 4 tuổi | Đứng hàng sau, trên vai bố hoặc bậc cao | Dễ sợ đầu lân, dễ tuột tay; xem một đoạn ngắn rồi nghỉ |
| 5 – 7 tuổi | Đứng gần hơn một chút, cùng đếm khúc rồng, tìm ông Địa | Hay chạy theo đoàn; nhắc quy tắc nắm tay |
| 8 – 11 tuổi | Có thể đứng cạnh bố mẹ ở hàng trước, xem trọn màn | Muốn tự đi với bạn; hẹn rõ điểm gặp và giờ gặp |
| Từ 12 tuổi | Tự xem cùng nhóm bạn nếu nơi quen thuộc | Mang điện thoại, nhắc không trèo cao chụp ảnh |
Đừng hỏi con "con có dũng cảm không" hay so con với bạn khác đứng gần hơn. Đi hội là để vui; con đứng ở khoảng cách nào thấy vui là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi đi xem múa rồng được?
Trẻ ở tuổi nào cũng có thể đi nếu người lớn chọn chỗ đứng xa, che tai và giữ con cẩn thận. Trẻ dưới hai tuổi nên xem ngắn, có bịt tai chống ồn. Trẻ từ năm sáu tuổi thường xem được trọn một màn và thích đếm khúc rồng, tìm ông Địa.
Đứng ở đâu để xem múa rồng an toàn cho trẻ?
Đứng ở hàng thứ hai, thứ ba, trên bậc cao hoặc trên vai bố, ở góc phố, góc sân, bậc thềm, cách xa đội trống. Tránh hàng đầu sát lối rồng chạy, vì đầu rồng, gậy và đuôi có thể quẹt ngang tầm đầu trẻ khi rồng quay gấp.
Trẻ sợ tiếng trống lân thì làm sao?
Đứng xa đội trống, che tai con bằng tay hoặc dùng bịt tai chống ồn cho trẻ. Nếu con vẫn khóc, đưa con ra chỗ yên tĩnh, đợi con bình tĩnh rồi mới quay lại hoặc về sớm. Về nhà cho con kể hay vẽ lại, nhiều bé sẽ bớt sợ khi được nói ra.
Xem đua thuyền với trẻ nhỏ cần chú ý gì nhất?
Chú ý nhất là bờ sông: đứng cách mép nước vài bước, sau dây chắn, tránh bờ kè dốc, bậc đá trơn, bến nhỏ và cầu gỗ nhô ra sông. Giữ tay con suốt lúc thuyền về đích vì đám đông dồn lên. Mang mũ, nước uống, xem một lượt chính là đủ.
Nếu con bị lạc ở lễ hội thì làm gì?
Đứng lại chỗ vừa lạc vài phút, gọi tên con, báo người gần nhất và lực lượng giữ trật tự, tả rõ quần áo của con. Một người tới điểm hẹn đã dặn, một người ở lại. Dặn con từ trước đứng yên hoặc tới điểm hẹn, nhờ người mặc đồng phục giúp.
Có nên cho trẻ sờ vào đầu rồng, đầu lân không?
Chỉ khi đoàn đang nghỉ và người trong đoàn đồng ý. Đầu múa là vật được giữ cẩn thận, có chi tiết dễ hỏng. Không nên bế con lại gần khi rồng, lân đang múa, vừa nguy hiểm vừa làm gián đoạn màn diễn. Nếu con sợ thì không ép.