Cách vẽ con rồng đơn giản nhất cùng con là bắt đầu từ một chữ S thật dài làm thân, vẽ thêm đường thứ hai song song cho thân có bề dày, rồi gắn đầu ở một đầu, đuôi ở đầu kia, vây răng cưa dọc lưng, bốn chân nhỏ và vài đám mây cuộn quanh. Con rồng Việt trên tranh và mái đình thường mềm, dài, uốn khúc, ít khi đứng bốn chân như khủng long. Giữ được dáng uốn ấy là con rồng ra chất rồng, dù nét vẽ của con còn run.
Bài đi theo trình tự một buổi vẽ ở bàn ăn: chuẩn bị, sáu bước vẽ, tô màu nước, những chỗ con hay lúng túng và cách gỡ, cách bố mẹ nói về bức tranh của con. Có thêm mấy gợi ý xem rồng thật trên tranh, trên gốm để lần sau con vẽ có cảm hứng.
Chuẩn bị bàn vẽ cho một buổi chiều
Bàn ăn sau bữa trưa là chỗ vẽ quen của nhiều nhà vì rộng và sáng. Dọn hết bát đĩa, lau khô mặt bàn, trải một tấm khăn nhựa hoặc báo cũ.
- Giấy trắng khá dày, khổ A4 hoặc A3; giấy vẽ màu nước thì tốt, giấy in thường dễ nhăn khi ướt.
- Bút chì mềm và tẩy để phác dáng; bút lông đen nét vừa để tô lại viền nếu con thích.
- Màu nước loại dành cho trẻ em, không độc; hoặc sáp màu, bút dạ nếu con chưa quen màu nước.
- Hai cốc nước: một cốc rửa cọ, một cốc nước sạch; một miếng khăn lau cọ.
- Áo cũ hoặc tạp dề cho con, xắn tay áo.
- Một vài hình rồng để con nhìn: ảnh nóc đình, tranh dân gian, chiếc bát gốm vẽ rồng có trong nhà.
Với trẻ dưới ba tuổi, chỉ dùng sáp màu to hoặc màu ngón tay an toàn, không để cốc nước màu trong tầm với của con, lau tay ngay khi con đưa lên miệng.
Sáu bước vẽ một con rồng Việt từ chữ S
Bố mẹ vẽ trên một tờ, con vẽ trên tờ của con cùng lúc, từng bước một. Con không cần vẽ giống bố mẹ; bước nào con muốn làm khác thì để con làm khác.
- Vẽ một chữ S dài nằm ngang, uốn hai ba khúc, kéo gần hết chiều dài tờ giấy. Đây là đường sống lưng của rồng.
- Vẽ một đường thứ hai chạy song song phía dưới, cách chừng một đốt ngón tay, cho thân có bề dày. Phía đầu hơi to, phía đuôi thon nhỏ dần.
- Ở đầu to, vẽ một cái đầu hơi dài như đầu ngựa: mắt tròn to, mũi hếch, miệng hé. Thêm hai cái sừng cong ra sau và hai sợi râu dài uốn lượn ở mép.
- Dọc sống lưng vẽ một dải vây răng cưa nhỏ đều như răng lược, từ sau đầu tới gần đuôi.
- Vẽ bốn chân nhỏ thò ra ở các khúc uốn, mỗi chân ba bốn móng như móng chim. Chân rồng Việt trên tranh thường nhỏ so với thân, không cần to khoẻ.
- Ở đuôi vẽ một chùm hình ngọn lửa xoè ra. Quanh thân vẽ ba bốn đám mây cuộn hình xoáy ốc, trước miệng vẽ một viên ngọc tròn.
Xong sáu bước, bạn đã có một con rồng thân uốn khúc, đầu có sừng và râu, vây lưng, mây và ngọc, đủ các nét chính của rồng trên tranh Việt. Phần vảy để con tự vẽ sau, bằng những nửa vòng tròn nhỏ hoặc chỉ là chấm.
Với bé hai đến bốn tuổi: chỉ cần đường uốn và những chấm màu
Sáu bước vẽ ở trên hợp với con từ năm tuổi. Bé nhỏ hơn chưa cầm bút đủ chắc để vẽ hai đường song song hay cái đầu có sừng, và cũng chẳng cần. Với bé hai ba tuổi, bố mẹ vẽ sẵn một đường chữ S thật to, đậm, gần kín tờ giấy, vẽ thêm cái đầu tròn có hai mắt. Phần của bé là di sáp màu dọc theo thân, chấm những chấm tròn làm vảy, quẹt vài vệt quanh làm mây.
Bé bốn tuổi thì tự vẽ được chữ S nếu bạn cầm tay vẽ mẫu một lần trên tờ khác. Con có thể vẽ một vòng tròn làm đầu, hai chấm mắt, vài nét gạch làm chân. Con rồng của bé trông giống con sâu, con rắn, đôi khi giống quả bóng có đuôi, và như vậy là hoàn toàn bình thường ở tuổi này.
Điều quan trọng với bé nhỏ là cảm giác được vẽ rồng cùng bố mẹ, không phải hình vẽ ra sao. Vừa vẽ, bạn vừa kể: "Đây là đầu rồng nè, rồng đang bay lên mây, con tô cho rồng màu gì?" Mười lăm phút là đủ; bé chán thì dừng, không cần vẽ cho xong. Lần sau bé sẽ tự đòi vẽ tiếp.
Mây lửa, viên ngọc và vảy: vẽ thế nào cho con dễ
Mây trong tranh rồng Việt thường là những đám mây cuộn, đầu mây xoáy tròn như con ốc, có khi kéo thành dải dài uốn theo thân rồng. Cách dạy con dễ nhất: vẽ một vòng xoáy ốc nhỏ, từ đó kéo ra một đường cong như cái đuôi. Ba bốn đám như vậy là đủ. Ở một số hình rồng cổ, mây và lửa quấn quanh thân rồng tạo thành những ngọn nhọn cong, nhiều người gọi là "mây lửa". Với trẻ con, vẽ vài ngọn lửa nhỏ đầu nhọn quanh khuỷu chân và đuôi là ra ý ấy.
Viên ngọc thì đơn giản: một hình tròn, quanh có vài tia ngắn hoặc vài ngọn lửa xoè. Rồng Việt trên nóc đình, trên đồ gốm hay được vẽ đang vờn một viên ngọc như vậy. Con hỏi viên ngọc để làm gì, bạn nói người xưa coi ngọc là thứ quý, sáng, tròn đầy, và rồng thích chơi đùa với ngọc.
Vảy rồng là phần con hay thích nhất và cũng hay làm con nản nhất, vì vảy nhiều. Đừng bắt con vẽ vảy kín cả thân. Gợi ý con vẽ vảy ở vài khúc, hoặc chỉ chấm những chấm tròn, hay tô hai màu xen kẽ theo khoanh. Bức tranh vẫn ra con rồng mà con không phải ngồi một tiếng đồng hồ với cây bút.
Tô màu nước: bảng màu dễ cho một con rồng Việt
Rồng trên tranh dân gian và đồ trang trí Việt có nhiều màu, không có màu bắt buộc. Bảng dưới là vài cách phối dễ cho trẻ, để con chọn.
| Kiểu | Thân rồng | Vây, sừng, râu | Mây, nền |
|---|---|---|---|
| Rồng vàng ngày Tết | Vàng nghệ, viền cam | Đỏ | Mây trắng để nguyên giấy, nền đỏ nhạt |
| Rồng xanh làm mưa | Xanh lá hoặc xanh lam | Vàng | Mây xám nhạt, vài giọt mưa xanh |
| Rồng đỏ múa ngày hội | Đỏ | Vàng và xanh lá | Nền để trắng cho nổi |
| Rồng gốm men lam | Chỉ dùng một màu xanh lam, đậm nhạt | Xanh lam đậm | Nền trắng, như chiếc bát gốm |
Kiểu rồng gốm men lam rất hợp với con lớn: chỉ một màu xanh pha đậm nhạt, giống những chiếc bát, đĩa vẽ rồng quen trong nhà. Con tập được cách pha nhiều nước cho màu nhạt, ít nước cho màu đậm, mà bức tranh nhìn rất đẹp mắt.
Hay vướng ở đâu và gỡ thế nào
Con rồng ra giống con rắn. Vì thiếu đầu to, sừng, râu và chân. Gợi ý con thêm hai sừng, hai sợi râu thật dài và bốn chân nhỏ có móng; chừng đó là ra rồng. Không cần sửa lại thân.
Con rồng ra giống khủng long. Vì con vẽ thân ngắn, bốn chân to đứng dưới đất. Bạn chỉ cho con xem một hình rồng trên mái đình: "Rồng Việt thân dài và bay trong mây nè." Lần sau con tự vẽ thân dài hơn.
Màu chảy lem vào nhau. Màu nước còn ướt mà tô màu khác sát cạnh thì loang. Có hai cách: chờ khô từng phần, hoặc coi chỗ loang là "mây mù" và vẫn giữ. Nhiều chỗ loang trông lại rất đẹp.
Con nản vì "vẽ xấu". Đừng vội bảo "đẹp mà". Hỏi con thích chỗ nào nhất trong tranh mình, chỉ ra một chi tiết con đã cố (cái râu dài, đám mây xoáy). Nếu con muốn vẽ lại, đưa tờ mới, giữ tờ cũ lại để so sau này.
Con chỉ muốn vẽ rồng phun lửa trong phim. Cứ để con vẽ. Rồng nào cũng là rồng. Lần sau, gợi ý vẽ thêm một con rồng Việt bên cạnh để hai con rồng "gặp nhau".
Nói về bức tranh của con mà không chấm điểm
Khi con giơ tranh lên hỏi "đẹp không", câu trả lời quen là "đẹp lắm". Câu đó không sai, nhưng nói mãi thì con cũng biết là câu cửa miệng. Thay vào đó, bạn nói điều mình nhìn thấy: "Mẹ thấy con rồng của con uốn ba khúc, cái râu dài tới tận đám mây", "Bố thích cách con tô vảy hai màu xen nhau". Con biết bố mẹ thật sự nhìn tranh mình.
Hỏi con kể về bức tranh: con rồng tên gì, đang bay đi đâu, viên ngọc này của ai. Rất nhiều trẻ có cả một câu chuyện trong đầu khi vẽ. Nghe con kể là cách khen hay nhất, và nhiều khi bạn nghe được những ý mà nhìn tranh không đoán ra.
Không so tranh của con với tranh anh chị, bạn cùng lớp, hay tranh mẫu trên mạng. Không cho điểm, không xếp tranh nào đẹp nhất trong nhà. Dán tranh lên cửa tủ lạnh hoặc góc tường phòng khách, ghi ngày vẽ ở mặt sau. Một năm sau lật lại xem, con sẽ tự thấy mình khác đi, và cảm giác đó tự nhiên hơn mọi lời khen.
Lấy cảm hứng từ rồng thật trên tranh, gốm và mái đình
Vẽ vài lần, con sẽ muốn vẽ rồng khác đi. Đây là lúc dẫn con đi nhìn rồng thật. Trên nóc đình, nóc chùa ở nhiều làng Bắc Bộ thường có hai con rồng đắp nổi chầu vào một mặt nguyệt hoặc viên ngọc ở giữa. Đứng ở sân, lùi ra xa cho thấy cả mái, chỉ cho con xem dáng rồng uốn thế nào, đuôi vắt lên ra sao.
Ở nhà ông bà, có khi có chiếc bát, chiếc lọ gốm vẽ rồng men lam. Lật nhẹ cho con xem, để con thấy rồng trên gốm chỉ có một màu xanh mà vẫn sống động. Ở bảo tàng, rồng trên gạch, ngói, đồ đá cổ có những dáng khác hẳn nhau; sách mỹ thuật thường nói rồng mỗi thời mỗi khác, có thời thân mảnh uốn đều, có thời thân mập, có sừng rõ. Con không cần nhớ thời nào, chỉ cần thấy rồng có rất nhiều kiểu.
Về nhà, để con chọn một con rồng con đã thấy và vẽ lại theo trí nhớ. Bức vẽ ấy thường khác hẳn những con rồng vẽ theo sáu bước, vì nó mang theo điều con đã tự nhìn ra.
Câu hỏi thường gặp
Cách vẽ con rồng đơn giản cho trẻ em là gì?
Bắt đầu từ một chữ S dài nằm ngang làm sống lưng, vẽ đường song song cho thân có bề dày, thêm đầu có sừng và râu, vây răng cưa dọc lưng, bốn chân nhỏ, đuôi hình ngọn lửa và vài đám mây cuộn quanh thân.
Rồng Việt Nam vẽ khác rồng phương Tây ở chỗ nào?
Rồng Việt thường có thân dài uốn khúc như rắn, không có cánh, bay trong mây, đầu có sừng và râu dài, hay đi cùng viên ngọc. Rồng phương Tây thường to, có cánh như dơi, đứng bằng bốn chân và phun lửa.
Tô màu con rồng nên dùng màu gì?
Không có màu bắt buộc. Rồng vàng viền đỏ hợp tranh Tết, rồng xanh hợp chuyện làm mưa, rồng đỏ hợp chuyện múa rồng ngày hội. Con lớn có thể thử tô cả con rồng bằng một màu xanh lam đậm nhạt như rồng trên gốm.
Vẽ mây lửa quanh con rồng thế nào cho dễ?
Vẽ một vòng xoáy ốc nhỏ rồi kéo ra một đường cong như cái đuôi, lặp lại ba bốn đám quanh thân. Thêm vài ngọn lửa nhỏ đầu nhọn ở khuỷu chân và đuôi là ra ý mây lửa.
Con nói mình vẽ xấu thì bố mẹ nên nói gì?
Đừng vội bảo đẹp. Hỏi con thích chỗ nào nhất, chỉ ra một chi tiết con đã cố gắng, và nếu con muốn vẽ lại thì đưa tờ mới mà vẫn giữ tờ cũ. Không so tranh của con với tranh người khác.
Trẻ dưới 3 tuổi vẽ rồng bằng gì cho an toàn?
Dùng sáp màu to hoặc màu vẽ ngón tay an toàn cho trẻ nhỏ, để cốc nước màu ngoài tầm với, có người lớn ngồi cạnh. Bé tuổi này chỉ cần di màu theo đường chữ S bố mẹ vẽ sẵn là đã vui.