Nặn con rồng cùng con dễ nhất là chia đất thành sáu khối trước (một khối dài cho thân, một khối cho đầu, bốn khối nhỏ cho chân), lăn thân thành sợi dài uốn hình chữ S, gắn đầu, chân, rồi mới thêm vây, sừng, râu bằng những mẩu màu khác. Đất nặn mua sẵn dành cho trẻ em hợp cho bé, còn bột muối tự làm (bột mì, muối, nước) hợp khi muốn giữ con rồng lâu và tô màu sau khi khô. Trẻ dưới ba tuổi chỉ nặn khối to, không có mẩu nhỏ vừa miệng.
Bài đi qua cách chọn giữa đất nặn và bột muối, công thức bột muối, cách chia khối và nặn từng phần, mẹo cho thân rồng không gãy, cách làm khô và tô màu, chia việc theo tuổi và các lưu ý an toàn quan trọng với bột muối mà nhiều nhà chưa để ý.
Đất nặn hay bột muối: chọn cái nào
Hai loại cho cảm giác tay khác nhau và hợp với mục đích khác nhau. Không cần chọn một; nhiều nhà dùng đất nặn ngày thường, bột muối khi muốn làm món để trưng.
| Chỗ so | Đất nặn mua sẵn cho trẻ | Bột muối tự làm |
|---|---|---|
| Màu | Có sẵn nhiều màu, ghép màu ngay khi nặn | Màu trắng ngà; tô màu sau khi khô, hoặc nhào màu thực phẩm vào bột |
| Độ mềm | Mềm, dẻo, ít khô | Mềm lúc mới làm, khô cứng sau vài ngày hoặc khi nướng |
| Giữ lâu | Khó giữ dáng lâu, dễ biến dạng | Khô rồi giữ được rất lâu nếu để chỗ khô |
| Chuẩn bị | Mở hộp là dùng | Mất chừng mười lăm phút trộn, nhào |
| Lưu ý | Chọn loại có ghi dành cho trẻ em, không độc | Nhiều muối, không được ăn; giữ xa trẻ nhỏ và vật nuôi |
Nếu con mới làm quen, bắt đầu bằng đất nặn để con thấy kết quả ngay bằng màu. Khi con đã thích nặn và muốn giữ con rồng, chuyển sang bột muối cho một buổi cuối tuần.
Công thức bột muối và cách nhào
Công thức phổ biến tính theo tỉ lệ cốc, dùng cùng một cái cốc đong cho cả ba thứ. Lượng dưới đây đủ cho một con rồng cỡ bàn tay người lớn và vài đám mây.
- Hai cốc bột mì thường, một cốc muối hạt mịn, cho vào bát to, trộn đều khi còn khô.
- Rót từ từ chừng ba phần tư cốc nước ấm, vừa rót vừa trộn bằng thìa.
- Đổ ra mặt bàn đã rắc ít bột, nhào bằng tay chừng năm bảy phút tới khi bột mịn, không dính tay. Khô quá thì thêm vài giọt nước, ướt quá thì rắc thêm bột.
- Muốn có màu ngay, chia bột làm nhiều phần, nhỏ vài giọt màu thực phẩm vào từng phần rồi nhào tiếp. Người lớn làm phần này vì màu dễ dây ra tay, ra áo.
- Bọc phần chưa dùng bằng màng bọc hoặc túi kín để không khô mặt.
Bột muối không phải đồ ăn. Lượng muối rất cao, trẻ nhỏ hay vật nuôi (đặc biệt là chó) ăn phải một lượng đáng kể có thể bị ngộ độc muối. Nói rõ với con "bột này để nặn, không ăn", để xa tầm với của em bé và vật nuôi, cất ngay khi xong. Nếu nghi trẻ đã ăn nhiều, liên hệ cơ sở y tế.
Nặn con rồng theo sáu khối
Chia khối trước là mẹo lớn nhất. Trẻ hay nặn thân quá to rồi hết đất làm đầu, hoặc nặn đầu to hơn thân. Bày sáu khối trước mặt, con nhìn là hiểu.
- Khối thân: lớn nhất, bằng quả trứng gà. Lăn dưới lòng bàn tay thành sợi dài như chiếc đũa, một đầu to một đầu nhỏ dần.
- Đặt sợi thân lên tấm bìa, uốn thành chữ S hoặc hai ba vòng sóng. Để thân nằm trên mặt bìa, không dựng đứng, cho khỏi gãy.
- Khối đầu: bằng quả chanh nhỏ, nặn hơi dài, bóp nhẹ một đầu cho thành mõm. Gắn vào đầu to của thân, miết chỗ nối cho liền.
- Bốn khối chân: mỗi khối bằng đầu ngón tay cái người lớn, lăn thành khúc ngắn, gắn ở các chỗ thân uốn. Dùng que kem ấn ba vạch ở đầu chân làm móng.
- Vây lưng: lăn một sợi mỏng màu khác, ấn dẹt, dùng que kem cắt răng cưa, đặt dọc sống lưng.
- Sừng, râu, mắt: hai mẩu nhỏ cong làm sừng, hai sợi mảnh dài làm râu, hai viên tròn làm mắt. Phần này chỉ cho trẻ từ ba tuổi trở lên, có người lớn ngồi cạnh.
Vảy thân: dùng nắp bút đã rửa sạch hoặc ống hút ấn nghiêng thành những nửa vòng tròn chồng lên nhau. Con rất thích bước này và có thể làm mãi.
Mẹo cho con rồng không gãy, không bẹp
Nối bằng cách miết, không chỉ đặt. Chỗ nối đầu với thân, chân với thân là chỗ hay rời ra. Đặt vào rồi dùng ngón tay hoặc que kem miết đất từ phần này sang phần kia cho liền mạch. Với bột muối, chấm một chút nước vào chỗ nối trước khi gắn.
Để thân nằm, không dựng. Con rồng nằm uốn trên mặt bìa thì vững hơn rồng dựng đầu lên cao. Muốn đầu ngẩng, kê dưới cằm một đám mây nặn bằng đất trắng làm chỗ tựa.
Đừng làm chi tiết quá mảnh. Râu và sừng mảnh như sợi chỉ thì khô là gãy. Làm to hơn mình nghĩ một chút, khi khô nhìn vẫn vừa.
Có lõi cho con rồng to. Muốn rồng to bằng bàn tay trở lên, có thể cuộn một mẩu giấy bạc làm lõi thân rồi bọc đất bên ngoài, vừa nhẹ vừa đỡ tốn đất. Chỉ dùng cách này với rồng bột muối để khô tự nhiên, và bọc kín lõi để con không bóc giấy bạc ra.
Làm khô và tô màu con rồng bột muối
Con rồng bột muối để ở chỗ thoáng, khô, tránh nắng gắt trực tiếp, thường mất vài ngày mới khô hẳn, lâu hơn với rồng dày. Lật nhẹ tấm bìa mỗi ngày để mặt dưới cũng khô. Một số nhà cho vào lò nướng ở nhiệt độ thấp nhiều giờ để khô nhanh; nếu làm cách này thì người lớn làm toàn bộ, theo dõi để bột không nứt hay sém, và để nguội hẳn mới cho con chạm vào.
Khi rồng đã khô cứng, con tô màu bằng màu nước hoặc màu bột trẻ em. Tô một lớp màu nền cho thân trước, chờ khô, rồi mới tô vây, sừng, râu màu khác. Mắt chấm bằng đầu cọ nhỏ hoặc bút dạ. Muốn bóng và bền hơn, người lớn phủ một lớp keo sữa pha loãng mỏng, để khô ở chỗ thoáng, tránh xa trẻ khi đang phủ.
Rồng đất nặn mua sẵn thì không cần làm khô; để trên tấm bìa ở chỗ mát, đậy bằng hộp nhựa trong để đỡ bụi. Đất nặn để lâu có thể khô bề mặt và nứt, đó là lúc vo lại cất vào hộp, rủ con nặn con rồng mới.
Chia việc theo tuổi khi nặn rồng
Mỗi tuổi tay khéo một khác. Bảng chỉ là gợi ý; con thích phần nào thì để con làm phần ấy, bố mẹ phụ phần còn lại.
| Tuổi | Con làm | Bố mẹ làm |
|---|---|---|
| 2–3 tuổi | Bóp, vo, lăn khối to; ấn vảy bằng nắp to | Nặn đầu, chân; giữ hết mẩu nhỏ; không dùng bột muối nếu con còn hay cho tay vào miệng |
| 4–5 tuổi | Lăn thân dài, uốn chữ S, gắn chân, ấn vảy | Gắn đầu, miết chỗ nối, làm sừng râu |
| 6–7 tuổi | Gần như cả con rồng, tự chọn màu | Nhào bột muối, phần làm khô, phủ keo |
| 8 tuổi trở lên | Tự nghĩ dáng rồng, nặn cả mây và ngọc | Ngồi cạnh, hỏi chuyện, phụ khi con cần |
Đừng nặn hộ phần con đang làm dở chỉ vì nó méo. Một con rồng vẹo cổ do con nặn là con rồng con sẽ khoe với ông bà, còn con rồng bố mẹ nặn đẹp thì con chỉ ngắm.
Nặn thêm mây, viên ngọc và con cá chép quanh rồng
Khi con đã nặn xong con rồng và còn hứng, rủ con làm "cảnh" cho rồng. Mây là phần dễ nhất: lăn một sợi đất trắng hoặc xanh nhạt dài chừng ngón tay, cuộn một đầu thành hình xoáy ốc, để đầu kia vắt ra như cái đuôi. Ba bốn đám mây như vậy đặt quanh thân rồng là con rồng nhìn như đang bay, giống những đám mây cuộn hay thấy trên tranh và chạm khắc cũ.
Viên ngọc là một khối tròn màu vàng hoặc đỏ đặt trước miệng rồng. Với con lớn, gắn thêm vài ngọn lửa nhỏ đầu nhọn quanh viên ngọc. Bạn kể con nghe trên nóc nhiều ngôi đình, hai con rồng hay quay đầu vào một viên ngọc hoặc mặt trăng ở giữa; nếu con nặn được hai con rồng, đặt chúng đối nhau chầu vào viên ngọc là ra đúng dáng ấy.
Con nào thích chuyện cá chép thì nặn thêm một con cá chép nhỏ màu cam ở góc tấm bìa, kèm vài đường sóng nước màu xanh. Cả tấm bìa thành câu chuyện cá chép vượt thác hoá rồng: một bên là cá, một bên là rồng đang bay lên mây. Trẻ năm sáu tuổi rất thích kể lại câu chuyện bằng chính những gì mình đã nặn ra.
Kể chuyện trong lúc nặn và cho con rồng một chỗ đứng
Nặn đất là lúc tay bận, miệng rảnh, rất hợp để kể chuyện. Khi con lăn thân rồng dài ra, kể chú cá chép bơi ngược dòng rồi hoá thành rồng; khi con gắn sừng, nói rằng cá qua thác thì mọc sừng. Khi nặn hai con rồng nhỏ, kể đàn rồng con theo mẹ xuống Hạ Long. Câu chuyện không cần đầy đủ; chỉ cần mỗi bước nặn có một hình ảnh đi kèm.
Hỏi con con rồng của con ở đâu, có viên ngọc không, có bạn không. Nhiều bé nặn thêm cả mây, nước, viên ngọc, con cá, thành một "ngôi nhà" cho rồng trên tấm bìa. Đó là lúc con tự sáng tác, bạn chỉ cần ngồi nghe.
Khi rồng khô, cho nó một chỗ đứng: góc kệ sách phòng khách, bàn học của con, cạnh ảnh gia đình. Ghi tên con và ngày nặn dưới tấm bìa. Mấy tháng sau con nặn con rồng khác, đặt hai con cạnh nhau, con tự thấy tay mình khéo hơn, không cần ai chấm hay so.
Câu hỏi thường gặp
Cách làm bột muối để nặn rồng cho trẻ thế nào?
Trộn hai cốc bột mì với một cốc muối mịn, rót từ từ chừng ba phần tư cốc nước ấm, nhào năm bảy phút tới khi mịn, không dính tay. Muốn có màu thì nhỏ màu thực phẩm vào từng phần bột rồi nhào tiếp.
Bột muối có an toàn cho trẻ nhỏ không?
An toàn khi chỉ dùng để nặn và có người lớn trông. Bột chứa rất nhiều muối nên không được ăn, trẻ nhỏ và vật nuôi ăn nhiều có thể bị ngộ độc muối. Để xa tầm với em bé, chó mèo và cất ngay khi xong.
Nặn con rồng bằng đất nặn cho bé bắt đầu từ đâu?
Chia đất thành sáu khối trước: một khối to cho thân, một khối cho đầu, bốn khối nhỏ cho chân. Lăn thân thành sợi dài uốn chữ S, gắn đầu và chân, rồi mới thêm vây, sừng, râu bằng màu khác.
Làm sao để con rồng nặn không bị gãy?
Miết kỹ chỗ nối thay vì chỉ đặt vào, để thân rồng nằm uốn trên mặt bìa thay vì dựng cao, và làm râu, sừng to hơn dự định. Với bột muối, chấm chút nước vào chỗ nối trước khi gắn.
Rồng bột muối bao lâu thì khô?
Để ở chỗ thoáng, khô, tránh nắng gắt thường mất vài ngày, rồng càng dày càng lâu. Lật tấm bìa mỗi ngày để mặt dưới cũng khô. Có nhà nướng ở nhiệt thấp cho nhanh, khi đó người lớn làm toàn bộ.
Trẻ dưới 3 tuổi có nên nặn rồng không?
Được, nhưng chỉ với đất nặn dành cho trẻ em, khối to, không có mẩu nhỏ như mắt, sừng vừa miệng bé. Bé chỉ bóp, vo, lăn và ấn vảy, bố mẹ ngồi cạnh suốt và cất đất ngay khi xong.