SauRong.comSáu Rồng
Rồng trong truyện, phim và tranh dân gian

Long Vương là ai: vua rồng dưới biển trong Tây Du Ký, Na Tra và truyện kể

Long Vương là vua rồng cai quản biển, sông, làm mưa trong truyện cổ Trung Hoa. Đọc hình tượng ấy qua Tây Du Ký, Na Tra náo biển và cách người Việt đón nhận.

Water puppet theatre at dusk: a man in a navy shirt, seen from behind in the front row, watches two lacquered wooden dragon puppets spraying arcs of water across a green pool

Long Vương là vua rồng trong truyện cổ Trung Hoa: mỗi vùng biển, mỗi con sông lớn có một vị cai quản, ở trong cung điện dưới nước gọi là long cung, giữ việc làm mưa và trông coi thuỷ tộc. Người Việt biết Long Vương chủ yếu qua Tây Du Ký và truyện Na Tra náo biển, hai câu chuyện được kể đi kể lại trên phim, truyện tranh, sân khấu. Trong những truyện ấy, Long Vương không phải con rồng hung dữ mà là một ông vua có quyền nhưng hay bị bắt nạt, rất "người".

Bài này đi qua bốn chỗ: Long Vương trong quan niệm dân gian (bốn biển, long cung, làm mưa), Long Vương trong Tây Du Ký, Long Vương trong truyện Na Tra, rồi cách nhận ra Long Vương khi gặp trên màn ảnh, trên tranh và trên sân khấu rối nước. Cuối bài có phần so với hình ảnh vua dưới nước trong truyện Việt và vài câu gợi chuyện khi xem cùng con. Bài đọc hình tượng, không kể lại trọn cốt truyện.

Long Vương trong quan niệm dân gian: bốn biển, long cung và chuyện làm mưa

Trong truyện kể Trung Hoa, rồng là loài ở nước và điều khiển mưa. Từ chỗ ấy, dân gian hình dung ra một bộ máy: bốn biển Đông, Tây, Nam, Bắc mỗi biển có một Long Vương, gọi chung là Tứ Hải Long Vương; sông lớn, hồ lớn, giếng sâu cũng có Long Vương riêng. Các vị ấy sống trong long cung dưới đáy nước, có quan lại là tôm, cua, cá, rùa, có lính tuần là dạ xoa. Tên riêng của từng vị khác nhau tuỳ bản truyện; vị ở biển Đông thường được gọi là Ngao Quảng.

Điểm cần nhớ để đọc các truyện về sau: Long Vương có quyền làm mưa nhưng không tự quyết. Trong nhiều truyện, mưa bao nhiêu, mưa lúc nào là lệnh từ trời, Long Vương chỉ thi hành. Làm sai lệnh là bị phạt. Hình ảnh này phản chiếu khá rõ cách người xưa hình dung một vị quan: có của cải, có lính, nhưng trên còn có vua.

Vì gắn với mưa, nhiều vùng ở Trung Hoa xưa có miếu thờ Long Vương để cầu mưa thuận gió hoà. Ở Việt Nam, chữ Long Vương cũng quen tai với người làm nghề biển, nhưng cách thờ và tên gọi mỗi nơi một khác; trong truyện cổ tích Việt, vị vua dưới nước lại hay được gọi là vua Thuỷ Tề. Bài này dừng ở mức hình tượng trong truyện, không bàn chuyện thờ cúng cụ thể của từng nơi.

Long Vương trong Tây Du Ký: ông vua bị Tôn Ngộ Không làm khó

Phần lớn người Việt gặp Long Vương lần đầu ở những tập đầu Tây Du Ký. Tôn Ngộ Không cần một món binh khí vừa tay, xuống long cung biển Đông hỏi mượn, thử hết món này tới món khác đều chê nhẹ, cuối cùng nhấc được cây thần châm vốn dùng để định mực nước biển. Cây ấy về tay Ngộ Không thành gậy Như Ý, co giãn theo ý chủ. Long Vương mất bảo vật, còn bị ép đưa thêm mũ áo giáp trụ, đành lên trời kêu.

Đọc hình tượng ở đoạn này, có ba điều đáng để ý. Thứ nhất, long cung là kho của báu: ngọc, binh khí, giáp trụ. Ý niệm rồng giữ của quý có cả ở phương Đông lẫn phương Tây, nhưng rồng phương Đông giữ của trong cung điện có trật tự, không nằm trên đống vàng trong hang. Thứ hai, Long Vương cư xử như một ông quan: lễ độ, sợ phiền, chịu thiệt rồi đi kiện lên trên. Thứ ba, sức mạnh của rồng trong truyện này không nằm ở móng vuốt mà ở chức phận, đúng với cách người Á Đông hình dung con rồng gắn với vương quyền.

Tây Du Ký còn nhiều Long Vương khác, có chuyện một Long Vương sông làm sai lượng mưa mà mang tội, có chuyện các Long Vương được gọi tới làm mưa dập lửa giúp thầy trò Đường Tăng. Nhìn chung, Long Vương trong bộ truyện này là lực lượng phụ, hiện ra khi cần nước, cần mưa.

Na Tra náo biển: khi con trai Long Vương thành đối thủ

Truyện Na Tra quen với người Việt qua phim và truyện tranh. Theo bản kể phổ biến, cậu bé Na Tra tắm ở cửa biển, dải lụa đỏ mang theo khuấy động tới tận long cung. Dạ xoa lên hỏi tội bị Na Tra đánh, rồi con trai thứ ba của Long Vương biển Đông lên cũng bị đánh chết. Long Vương lên trời kiện, gây sóng gió ép gia đình Na Tra, câu chuyện từ đó đi tới những đoạn rất nặng nề.

Ở truyện này, rồng không còn là bên chịu thiệt nhẫn nhịn như trong Tây Du Ký mà là một thế lực có thể dâng nước, gây lụt, đè lên cả một thành. Hình ảnh sóng dữ, rồng cuộn trên mặt biển đen là lý do nhiều tranh, phim về Na Tra có cảnh biển nổi giông. Còn hình ảnh tam thái tử, người con trai của Long Vương, thường được vẽ thành một thiếu niên đẹp đẽ, có khi mang vảy hay sừng nhỏ để người xem biết đó là rồng mang dáng người.

Một phim hoạt hình Trung Quốc ra rạp những năm gần đây đã kể lại theo hướng khác: con trai Long Vương thành bạn của Na Tra, cả hai đều là những đứa trẻ bị đè nặng bởi kỳ vọng của gia đình. Cùng một nhân vật, mỗi thời kể một cách, đó là chuyện bình thường của truyện cổ. Khi con hỏi bản nào đúng, bạn trả lời được rằng truyện cổ không có bản gốc duy nhất, mỗi người kể lại theo điều mình muốn nói.

Nhận ra Long Vương trên màn ảnh, trên tranh và trên sân khấu

Long Vương có hai dạng hình: dạng người (ông vua) và dạng rồng. Khi xem phim, xem tranh hay xem sân khấu, nhìn mấy dấu hiệu dưới đây là đoán được ngay nhân vật nào đang là Long Vương.

Chỗ nhìnDạng người (ông vua)Dạng rồng
ĐầuMũ miện hoặc khăn vua, râu dài, có khi gắn sừng nhỏ hay để cả đầu rồng trên thân ngườiĐầu rồng to, có sừng, râu dài, bờm tóc toả về sau
Trang phục, thânÁo bào thêu sóng nước, mây, vảy; tay cầm hốt như một vị quanThân dài uốn khúc như rắn, có vảy, bốn chân, không cánh
Đồ vật đi kèmNgai trong long cung, hai bên là quan tôm, quan cuaViên ngọc, sóng nước, mây đen kéo mưa
Màu thường gặpTuỳ biển: nhiều bản cho vị biển Đông màu xanh hoặc vàngXanh lam, xanh lục, vàng; ít khi đỏ
Bối cảnhCung điện có cột, có rèm, ánh sáng xanh như dưới nướcMặt biển, mây giông, cột nước

Màu sắc và trang phục ở bảng chỉ là cách thể hiện hay gặp, không phải quy định. Mỗi đoàn hát, mỗi hãng phim chọn một kiểu. Cái không đổi là hai ý: Long Vương thuộc về nước, và Long Vương mang dáng một bậc vua, quan. Gặp một nhân vật có hai ý ấy, gần như chắc đó là Long Vương hoặc một người trong dòng họ rồng.

Rồng trên sân khấu rối nước và cái nhìn của người Việt

Sân khấu rối nước là nơi người Việt xem rồng thuộc về nước rõ nhất. Mặt ao là sàn diễn, phía sau là thuỷ đình mái cong có mành tre che người điều khiển. Tiết mục múa rồng thường có hai hay bốn con rồng gỗ sơn son, thếp vàng, lượn lên lặn xuống, quẫy nước, phun nước thành vòi. Có đoàn còn cho rồng phun lửa, phun khói. Người xem ngồi trên bờ, nhất là hàng đầu, có khi bị nước bắn tới.

Rồng rối nước không phải Long Vương của truyện Trung Hoa. Đó là con rồng Việt, thân tròn uốn khúc, đầu nhỏ hơn rồng cung đình, đường nét giản dị như rồng chạm ở đình làng. Nhưng ý niệm thì gặp nhau: rồng sống trong nước, làm ra nước, làm ra mưa. Một con rồng phun vòi nước lên trời, rơi xuống mặt ao lấp lánh, chính là hình dung dân gian về chuyện rồng làm mưa cho đồng ruộng.

Nếu đưa con đi xem rối nước sau khi đã xem Tây Du Ký, bạn có sẵn một đề tài để hai mẹ con, hai bố con nói chuyện: con rồng nào là ông vua dưới biển, con rồng nào là con rồng của làng. Một bên mặc áo bào ngồi ngai, một bên múa ngoài ao cho mọi người xem. Cùng một loài, hai cách kể.

Vua dưới nước trong truyện Việt: Long Vương hay vua Thuỷ Tề

Truyện cổ tích Việt cũng có một vị vua ở dưới nước, nhưng hay được gọi là vua Thuỷ Tề. Truyện quen thuộc nhất là Thạch Sanh: chàng cứu con trai vua Thuỷ Tề bị nhốt trong hang, được mời xuống thuỷ cung và được tặng cây đàn. Ở đây vua dưới nước là người biết ơn, đền đáp người tốt, không phải bên mất của hay bên đi kiện như trong truyện Trung Hoa.

Truyện Việt thường không tả kỹ hình dáng vua Thuỷ Tề. Có tranh minh hoạ vẽ thành một ông vua râu dài như Long Vương, có tranh vẽ cung điện dưới nước có rồng chầu. Người kể không đặt nặng chuyện ông ấy có phải là rồng hay không; điều quan trọng là thế giới dưới nước có trật tự, có vua, có ân nghĩa. Khi con hỏi vua Thuỷ Tề có phải Long Vương không, câu trả lời thật thà là hai hình ảnh rất gần nhau, một bên đến từ truyện Trung Hoa, một bên từ truyện Việt, và người kể mỗi nơi gọi theo cách quen của mình.

Còn hình ảnh rồng gắn với tổ tiên người Việt, Lạc Long Quân, là một mạch khác hẳn: đó là rồng trong truyền thuyết nguồn cội, không phải ông vua dưới biển trong truyện phiêu lưu. Đừng gộp ba nhân vật làm một khi kể cho con.

Gợi chuyện với con khi cùng xem Long Vương trên phim

Trẻ lớp một, lớp hai xem Tây Du Ký hay Na Tra thường hỏi rất nhiều về con rồng. Vài câu hỏi dưới đây giúp con tự quan sát chứ không phải nghe giảng, không cần trả lời đúng sai.

  • Ông Long Vương sống ở đâu? Nhà ông có gì khác nhà mình?
  • Vì sao ông Long Vương lại sợ Tôn Ngộ Không, dù ông là rồng?
  • Nếu con là Long Vương, con có cho mượn cây gậy không?
  • Con rồng trong phim này có cánh không? Không có cánh thì nó bay bằng gì?
  • Ông vua dưới nước trong truyện Thạch Sanh tốt hay xấu? Có giống ông Long Vương bị Ngộ Không lấy gậy không?

Nếu con sợ cảnh sóng dữ trong truyện Na Tra, bạn có thể tua qua hoặc tắt sớm, rồi kể phần còn lại bằng lời. Truyện Na Tra có nhiều đoạn nặng nề với trẻ nhỏ, nhiều nhà để tới khi con lớn hơn mới xem trọn. Không cần ép con xem cho hết.

Câu hỏi thường gặp

Long Vương có phải là rồng không?

Có. Long Vương là vua của loài rồng trong truyện cổ Trung Hoa, cai quản biển, sông và việc làm mưa. Trên phim và tranh, Long Vương lúc hiện dáng người như một ông vua râu dài, lúc hiện nguyên hình con rồng dài có vảy.

Tứ Hải Long Vương là những ai?

Tứ Hải Long Vương là bốn vua rồng của bốn biển Đông, Tây, Nam, Bắc theo quan niệm dân gian Trung Hoa. Tên riêng của từng vị khác nhau giữa các bản truyện; vị ở biển Đông thường được gọi là Ngao Quảng, là người Tôn Ngộ Không xuống mượn binh khí.

Gậy Như Ý của Tôn Ngộ Không lấy từ đâu?

Theo Tây Du Ký, Ngộ Không lấy cây gậy ở long cung biển Đông. Cây ấy vốn là thần châm dùng để định mực nước biển, rất nặng, chỉ Ngộ Không nhấc nổi, và về tay Ngộ Không thì co giãn theo ý.

Vua Thuỷ Tề trong truyện Thạch Sanh có phải Long Vương không?

Hai hình ảnh rất gần nhau: đều là vua ở thế giới dưới nước, có cung điện và con cái. Truyện Việt gọi là vua Thuỷ Tề và ít tả hình dáng, còn Long Vương là cách gọi theo truyện Trung Hoa. Nhiều tranh minh hoạ vẽ hai nhân vật khá giống nhau.

Truyện Na Tra náo biển có hợp cho trẻ nhỏ xem không?

Truyện có cảnh đánh nhau, cảnh gia đình bị ép và những đoạn mất mát, khá nặng với trẻ dưới bảy tám tuổi. Nhiều phụ huynh kể tóm tắt bằng lời cho con nhỏ và để con lớn hơn mới xem phim trọn, xem cùng người lớn để giải thích.

Vì sao rồng trong truyện Á Đông lại gắn với mưa?

Người xưa sống bằng nghề nông nên mưa quyết định mùa màng. Rồng được hình dung là loài ở nước, bay lên mây và làm ra mưa, nên trở thành vị thần của mưa. Long Vương là hình ảnh nhân cách hoá ý niệm đó thành một ông vua có chức phận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138