Khi con sợ con rồng vừa xem trong phim, việc đầu tiên là ôm con, tắt phim, gọi đúng tên cảm giác ("con sợ con rồng to phun lửa đúng không") và nói rõ rồng chỉ có trong phim, không vào nhà mình được. Sau đó mới tới giải thích và kể chuyện. Tối hôm đó nên kết bằng một điều dễ chịu về rồng, như con rồng hiền trong chuyện Việt hay một con rồng giấy hai mẹ con cùng gấp, để con không mang hình rồng dữ vào giấc ngủ.
Bài đi theo trình tự một buổi tối: lúc con vừa giật mình, nửa tiếng sau khi con đã bình tĩnh, giờ đi ngủ, và mấy ngày sau. Cuối bài là cách chọn phim có rồng theo tuổi và những dấu hiệu nên hỏi ý kiến người có chuyên môn.
Vì sao trẻ nhỏ sợ rồng trong phim nhiều hơn người lớn nghĩ
Rồng trong nhiều phim hoạt hình và phim gia đình bây giờ được làm rất thật: vảy bóng, mắt to, tiếng gầm vang qua loa, lửa phun cả màn hình. Người lớn biết đó là kỹ xảo, còn bé ba đến sáu tuổi chưa tách được rõ cái trên màn hình với cái ngoài đời. Một tiếng gầm to bất ngờ, một cái miệng há sát màn hình là đủ làm con giật mình, kể cả khi bộ phim nhìn chung là phim vui.
Trẻ ở tuổi này cũng hay sợ những thứ to, những thứ có thể xuất hiện trong bóng tối, và những thứ bay. Rồng gộp cả ba. Có bé xem xong không sợ ngay mà tối đó mới sợ, khi đèn tắt và con nhớ lại. Có bé không nói ra mà đòi bố mẹ ngủ cùng, đòi để đèn, hay hỏi đi hỏi lại "rồng có bay vào cửa sổ không".
Biết vậy để không cho rằng con nhát hay làm nũng. Sợ một con vật to phun lửa là phản ứng rất bình thường ở trẻ nhỏ. Việc của bố mẹ không phải là bảo con "có gì đâu mà sợ", mà là giúp con thấy an toàn lại, rồi từ từ cho con thấy rồng còn có những gương mặt khác.
Ngay lúc con giật mình: năm việc trong vài phút đầu
Lúc con đang sợ, giải thích dài chưa vào. Cơ thể con cần bình tĩnh trước, đầu óc mới nghe được.
- Tắt phim hoặc chuyển sang cảnh khác ngay, không bảo con "ráng xem nốt, sắp hết rồi".
- Ôm con, cho con ngồi lên đùi hoặc sát người mình. Giữ giọng chậm, thấp.
- Gọi tên cảm giác: "Con giật mình vì con rồng gầm to quá đúng không. Mẹ thấy rồi." Trẻ được gọi đúng cảm giác thường dịu xuống nhanh hơn.
- Nói một câu ngắn, chắc chắn: "Con rồng đó ở trong phim thôi. Nó không ra khỏi ti vi được, không vào nhà mình được."
- Đổi không khí: bật đèn sáng hơn, rót cho con cốc nước, ra ban công nhìn đường phố một chút.
Đừng cười khi con sợ, kể cả cười trìu mến, và đừng để anh chị trêu "đồ nhát". Bé sẽ học được rằng nói ra nỗi sợ là bị chê, lần sau giấu đi, mà nỗi sợ giấu đi thường kéo dài hơn.
Nửa tiếng sau: giúp con tách phim với đời thật
Khi con đã bình tĩnh, ngồi lại cùng con, nói chuyện bằng những thứ con thấy được. Với bé bốn năm tuổi, bạn kể rằng có những cô chú làm phim ngồi vẽ con rồng trên máy tính, rồi cho nó cử động, thêm tiếng gầm bằng loa. "Giống như con vẽ con mèo rồi tô màu ấy, chỉ là các cô chú vẽ giỏi và làm cho nó chạy được."
Nếu có thể, tìm cùng con một đoạn ngắn hậu trường làm phim hoạt hình (người lớn xem trước để chắc là không có cảnh doạ), cho con thấy con rồng chỉ là những đường nét trên màn hình của người vẽ. Với con sáu bảy tuổi, cảnh này thường làm nỗi sợ giảm rõ, vì con thấy được "bí mật" của con rồng.
Cũng nên nói với con là trong phim, con rồng to thường có lý do của nó: nó đang bảo vệ tổ, đang bị thương, hoặc cuối phim thành bạn với nhân vật chính. Không cần kể lại cả cốt truyện, chỉ cần để con biết con rồng không "xấu" mãi. Trẻ nhỏ dễ yên tâm khi biết câu chuyện có kết thúc ổn.
Rồng phun lửa trong phim và rồng trong chuyện Việt: kể cho con thấy khác
Một cách giúp con bớt sợ là cho con biết rồng có nhiều kiểu, và kiểu rồng của ông bà mình thì hiền. So sánh dưới đây nói ở mức đơn giản cho trẻ, theo hình ảnh phổ biến.
| Chỗ so | Rồng trong nhiều phim, truyện châu Âu | Rồng trong chuyện và tranh Việt |
|---|---|---|
| Dáng | To, nặng, có cánh như dơi, bốn chân khoẻ | Thân dài uốn khúc như dải lụa, thường không có cánh |
| Ở đâu | Hang núi, lâu đài, canh kho báu | Dưới nước, trong mây, gắn với sông biển và mưa |
| Làm gì | Phun lửa, đánh nhau với hiệp sĩ | Làm mưa cho lúa, giúp người như Lạc Long Quân, đàn rồng ở Hạ Long |
| Thấy ở đâu ngoài đời | Phim, sách tranh, đồ chơi | Mái đình, cột chùa, tranh Tết, múa rồng ngày hội |
Bạn không cần nói rồng phim là "xấu". Chỉ cần nói: "Mỗi nước tưởng tượng rồng một kiểu. Rồng của ông bà mình thì thích nước, làm mưa cho cây lúa." Có thêm một con rồng hiền trong đầu, con có chỗ để nghĩ tới thay vì chỉ nhớ con rồng gầm.
Tối hôm đó: gấp một con rồng giấy hiền cùng con
Một việc tay chân nhẹ nhàng trước giờ ngủ giúp con thay hình ảnh đáng sợ bằng một hình ảnh do chính con làm ra. Chỉ cần một tờ giấy màu, bút sáp và kéo đầu tròn.
- Gấp một dải giấy dài kiểu xếp quạt làm thân rồng (bố mẹ gấp, con miết các nếp).
- Cắt một đầu rồng tròn trịa từ giấy khác, để con vẽ mắt cười, hai cái sừng nhỏ, một cái miệng không có răng nhọn.
- Dán đầu vào một đầu thân, dán một dải giấy mỏng làm đuôi ở đầu kia. Dùng hồ dán dạng thỏi, không dùng keo nến.
- Để con đặt tên cho con rồng, chọn chỗ cho nó "ngủ" ở phòng khách, trên kệ sách hay cạnh chậu cây.
- Trước khi đi ngủ, con chúc con rồng ngủ ngon. Nếu con muốn, kể một đoạn ngắn rồng làm mưa cho cánh đồng.
Với bé dưới ba tuổi, bố mẹ làm hết phần cắt dán, con chỉ tô màu và cầm chơi; không để con ngậm giấy, cất kéo và hồ ngay sau khi xong.
Giờ đi ngủ: một lời kể ngắn về con rồng làm mưa
Tối hôm con vừa sợ, bạn đừng kể chuyện có đánh nhau, có quái vật, kể cả chuyện Lạc Long Quân diệt yêu tinh. Chọn một mẩu chuyện thật hiền, có nhịp chậm, kết bằng hình ảnh dễ chịu. Một lời kể mẫu: "Ngày xưa ở làng nọ trời nắng mãi, cây lúa khát nước, cúi đầu xuống. Các bạn nhỏ trong làng ngước lên trời gọi: ơi rồng ơi, cho chúng mình ít mưa. Trên đám mây trắng có một con rồng xanh đang ngủ. Rồng nghe tiếng gọi, vươn mình, uốn qua uốn lại như dải lụa, vẩy đuôi một cái. Lộp độp, lộp độp, mưa rơi xuống ruộng. Cây lúa ngẩng đầu, ếch nhái kêu vang, các bạn nhỏ chạy ra sân tắm mưa. Rồng xanh mỉm cười rồi lại cuộn mình ngủ trên mây."
Chuyện rồng làm mưa dựa trên một hình ảnh rất phổ biến trong văn hoá Việt và nhiều nước châu Á: người xưa gắn rồng với mây, mưa và nước, nhiều nơi có tục cầu mưa. Bạn không cần giải thích phần ấy cho bé, chỉ cần để con có trong đầu một con rồng gắn với tiếng mưa, cánh đồng và các bạn nhỏ.
Kể chậm, giọng nhỏ dần ở cuối. Nếu con hỏi "con rồng trong phim có tới không", trả lời lại câu chắc chắn ban chiều: "Không con, nó ở trong phim. Còn rồng xanh thì ngủ trên mây, xa lắm, nó chỉ làm mưa thôi." Để đèn ngủ nhỏ nếu con muốn, ngồi cạnh tới khi con thiếp đi; vài tối sau thường con tự quên.
Những ngày sau và lúc chọn phim tiếp theo
Vài ngày sau, nếu con tự nhắc lại con rồng trong phim, cứ để con nói. Có bé muốn kể đi kể lại cảnh đáng sợ, đó là cách trẻ tự làm quen với nỗi sợ. Bạn lắng nghe, nhắc lại "giờ con thấy thế nào", không ép con xem lại phim để "hết sợ". Khi nào con tự muốn xem lại, ngồi cạnh con, để sẵn tay trên điều khiển.
Khi chọn phim có rồng cho trẻ nhỏ, bạn xem trước đoạn giới thiệu và một vài cảnh, để ý ba thứ: tiếng gầm to bất ngờ, cận cảnh miệng và răng, cảnh rồng tấn công người. Phim có rồng tròn trịa, màu tươi, rồng là bạn của nhân vật thường hợp với bé bốn năm tuổi hơn phim rồng phun lửa thật như người đóng.
Xem cùng con lần đầu, ngồi cạnh, không bật phim rồi đi làm việc khác. Xem vào ban ngày hoặc đầu buổi tối, không xem ngay trước giờ ngủ. Phần giới hạn tuổi ghi trên phim là mốc tham khảo; bạn biết con mình nhạy đến đâu, nên chọn theo con hơn là theo con số.
Khi nào nên hỏi ý kiến người có chuyên môn
Nỗi sợ kéo dài nhiều tuần. Phần lớn trẻ quên dần sau vài ngày tới một hai tuần. Nếu sau một thời gian dài con vẫn không dám ở một mình, không dám vào phòng tối, hay nhắc tới rồng là khóc, bạn nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em.
Giấc ngủ bị ảnh hưởng rõ. Con hay giật mình, thức dậy khóc nhiều đêm liền, hoặc nhất định không chịu ngủ. Đây là lúc cần người có chuyên môn xem cả những nguyên nhân khác, không chỉ chuyện bộ phim.
Con sợ lan sang nhiều thứ. Từ sợ rồng chuyển sang sợ bóng tối, sợ tiếng to, sợ ra ngoài. Không có nghĩa là có chuyện gì nghiêm trọng, nhưng nên được người hiểu về trẻ em xem cùng.
Bố mẹ thấy lo, không biết làm gì tiếp. Hỏi ý kiến không có nghĩa là con có vấn đề. Đó chỉ là để bố mẹ có thêm người cùng nghĩ, cũng như đi khám khi con sốt lâu.
Câu hỏi thường gặp
Con sợ rồng trong phim hoạt hình thì làm gì ngay lúc đó?
Tắt phim, ôm con, gọi đúng cảm giác của con rồi nói ngắn gọn rằng con rồng chỉ ở trong phim, không vào nhà được. Sau đó đổi không khí bằng đèn sáng, cốc nước hay ra ban công một lát, giải thích để sau.
Có nên bắt con xem lại phim để hết sợ không?
Không nên ép. Nếu con tự muốn xem lại, ngồi cạnh con, cầm sẵn điều khiển và dừng khi con muốn. Ép xem lại thường làm nỗi sợ sâu hơn chứ không làm con quen.
Làm sao giải thích cho bé 4 tuổi rằng rồng trong phim không có thật?
Kể rằng các cô chú làm phim vẽ con rồng trên máy tính, cho nó cử động và thêm tiếng gầm, giống con vẽ con mèo rồi tô màu. Cho con xem một đoạn hậu trường làm phim hoạt hình mà người lớn đã xem trước cũng giúp được.
Rồng trong chuyện Việt Nam khác rồng trong phim thế nào để kể cho con?
Rồng trong chuyện và tranh Việt thường thân dài uốn khúc, không có cánh, ở dưới nước hay trong mây, làm mưa cho lúa và giúp người. Rồng trong nhiều phim châu Âu thì to, có cánh, phun lửa. Mỗi nơi tưởng tượng một kiểu.
Chọn phim có rồng cho trẻ nhỏ cần để ý gì?
Xem trước đoạn giới thiệu, để ý tiếng gầm to bất ngờ, cận cảnh răng và cảnh rồng tấn công người. Phim rồng tròn trịa, rồng là bạn nhân vật hợp với trẻ nhỏ hơn, và nên xem cùng con vào ban ngày.
Khi nào nỗi sợ của con cần hỏi bác sĩ hay chuyên viên tâm lý?
Khi nỗi sợ kéo dài nhiều tuần, giấc ngủ bị ảnh hưởng nhiều đêm liền, hoặc con sợ lan sang nhiều thứ khác. Hỏi ý kiến không có nghĩa là con có vấn đề, chỉ để bố mẹ có thêm người cùng nghĩ cách.