SauRong.comSáu Rồng
Rồng trong truyện, phim và tranh dân gian

Bạch Long Mã là ai: hoàng tử rồng hoá ngựa trắng chở Đường Tăng đi thỉnh kinh

Bạch Long Mã là con trai Long Vương biển Tây, phạm lỗi bị phạt rồi hoá ngựa trắng chở Đường Tăng. Đọc hình tượng rồng hoá ngựa và phân biệt với long mã ở đình.

Cozy library corner by a tall window, morning light: a boy in a sage green sweater, face turned away, holds a closed hardcover book beside a small carved wooden dragon on the shelf

Bạch Long Mã là con ngựa trắng chở Đường Tăng trong Tây Du Ký, vốn là con trai của Long Vương biển Tây, phạm lỗi bị phạt rồi được cho chuộc tội bằng cách hoá thành ngựa đi suốt chặng đường thỉnh kinh. Vì thế nhân vật này còn được gọi là Tiểu Bạch Long, tức con rồng trắng nhỏ. Đây là thành viên ít lời nhất trong đoàn, nhưng lại là người đi bộ nhiều nhất và gánh nặng nhất.

Bài đọc hình tượng Bạch Long Mã từ phía người xem: vì sao một con rồng lại thành ngựa, nhân vật này hiện ra thế nào trên phim truyền hình quen thuộc với người Việt, và những chỗ dễ nhầm, nhất là nhầm Bạch Long Mã với "long mã" trên bình phong đình chùa Việt. Cuối bài là vài câu gợi chuyện với con khi đọc hay xem Tây Du Ký. Bài không tóm tắt các hồi truyện, chỉ nói đủ để hiểu nhân vật.

Gốc của Bạch Long Mã: một hoàng tử rồng phạm lỗi

Theo Tây Du Ký, Bạch Long Mã là con trai thứ ba của Long Vương biển Tây. Chàng gây lửa làm cháy viên minh châu trong cung, bị cha tâu lên trời, chịu án nặng. Quan Âm đi qua, xin cho chàng được tha để làm việc có ích: chờ ở một khe núi, đợi người đi thỉnh kinh tới thì theo giúp. Khi Đường Tăng đi ngang, chàng không biết, nuốt mất con ngựa của Đường Tăng. Quan Âm bèn biến chàng thành con ngựa trắng, thay vào chỗ con ngựa đã mất.

Chi tiết này nói nhiều về cách người xưa nghĩ về rồng. Rồng là loài cao quý, nhưng cao quý không có nghĩa là không bị phạt. Hoàng tử rồng phải hạ mình làm thú cưỡi, chở người suốt mấy năm đường dài, như một cách sửa lỗi. Đó là hình ảnh của sự nhún nhường: từ chỗ bay trên mây xuống đi bộ trên đất.

Cũng nên biết các bản dịch, bản phim có khác nhau ở chi tiết nhỏ, như tên khe núi, cách kể vụ minh châu. Khi kể cho con, giữ ba ý chính là đủ: chàng là hoàng tử rồng, chàng phạm lỗi, chàng chuộc lỗi bằng cách chở thầy đi. Những chi tiết như tên khe núi, viên ngọc bị cháy vì sao, có thể để dành lúc con lớn tự đọc. Truyện dài cả trăm hồi, mỗi lần đọc lại con sẽ nhặt thêm một chi tiết mới về con ngựa trắng, và đó là niềm vui của việc đọc chậm.

Vì sao lại là ngựa trắng, không phải con vật khác

Ngựa là bạn đường của người đi xa. Thời xưa, đi đường dài thì cưỡi ngựa. Đoàn thỉnh kinh cần một con ngựa khoẻ, không biết mệt, không sợ yêu quái. Một con ngựa bình thường khó theo nổi, một con rồng hoá ngựa thì được.

Rồng và ngựa vốn gần nhau trong quan niệm Á Đông. Truyện xưa hay nói ngựa quý có dòng máu rồng, ngựa hay gọi là "long câu". Sách cổ còn kể về long mã, con vật đầu rồng mình ngựa. Hình ảnh rồng hoá ngựa vì thế không lạ với người đọc thời đó.

Màu trắng là màu của sự sạch sẽ, thanh tịnh. Đoàn thỉnh kinh đi tìm kinh sách, con ngựa trắng hợp với hình ảnh ấy. Trắng cũng là màu của rồng biển Tây trong một số cách kể, khớp với gốc của nhân vật.

Ngựa im lặng, đúng vai người làm nhiều nói ít. Trong ba người đồ đệ, Ngộ Không lanh lợi, Bát Giới tham ăn, Sa Tăng thật thà. Bạch Long Mã gần như không lên tiếng, nhưng chở thầy từ đầu tới cuối. Đó là kiểu nhân vật người xem dễ quên nhưng đoàn không thể thiếu.

Bạch Long Mã trên phim truyền hình: lúc là ngựa, lúc là người

Người Việt biết Tây Du Ký nhiều nhất qua bộ phim truyền hình Trung Quốc quay những năm tám mươi, được chiếu đi chiếu lại nhiều dịp hè. Trong phim, Bạch Long Mã phần lớn thời gian là một con ngựa trắng thật, đeo yên cương, đi sau Ngộ Không, chở Đường Tăng. Người xem nhỏ tuổi nhiều khi không nhận ra đó là một nhân vật.

Trong truyện có một đoạn hiếm hoi Bạch Long Mã hiện lại dáng người: khi thầy gặp nạn, các sư huynh đi vắng, chàng hoá thành người ra đánh yêu quái để cứu, bị thương, rồi chính chàng khuyên Bát Giới đi tìm Ngộ Không về. Đoạn này cho thấy con ngựa im lặng ấy hiểu chuyện, biết lo cho cả đoàn. Các phim làm lại về sau thường cho Bạch Long Mã nhiều đất diễn hơn, có bản cho nhân vật hiện hình rồng trắng bay trên mây, thân dài, vảy bạc, râu và bờm phấp phới.

Khi xem với con, bạn để ý các phim khác nhau vẽ rồng trắng thế nào. Có phim vẽ rồng có cánh, có phim vẽ rồng thân rắn không cánh. Rồng theo truyện Á Đông không cần cánh để bay; thấy rồng có cánh là phim đang trộn thêm nét rồng phương Tây.

Bạch Long Mã và long mã trên bình phong: đừng nhầm

Đi đình chùa Việt, nhất là ở cố đô Huế và nhiều đình làng, bạn sẽ gặp một con vật đầu rồng mình ngựa đắp nổi trên bình phong, trên lưng đeo một vật tròn hay một bức có các vạch. Đó là long mã, không phải Bạch Long Mã.

Điểm nhìnBạch Long Mã (Tây Du Ký)Long mã (trên bình phong, tranh trang trí)
Nguồn gốcNhân vật tiểu thuyết, hoàng tử rồng hoá ngựaCon vật trong sách cổ, tương truyền hiện ra trên sông Hoàng Hà
DángNgựa trắng bình thường, có khi hiện dáng người hay rồng trắngĐầu rồng có sừng, râu; mình ngựa phủ vảy; bốn chân móng guốc; bờm, đuôi như lửa
Đi kèmYên cương, Đường Tăng ngồi trênTrên lưng đội cuốn sách, hà đồ hoặc hình bát quái, chân đạp sóng
MàuTrắngNhiều màu, thường khảm sành sứ, đắp vữa
Chỗ gặpPhim, truyện tranh, sân khấuBình phong trước đình, đền, phủ; tranh trang trí

Tương truyền long mã đội bức hà đồ lên từ sông, từ đó người xưa vạch ra những ký hiệu đầu tiên. Đây là truyện cổ, nên hiểu như một hình ảnh văn hoá. Long mã trên bình phong mang ý tri thức, học hành; còn Bạch Long Mã là nhân vật có tính cách, có lỗi lầm, có chuộc lỗi. Hai con vật chỉ chung một chỗ: đều là rồng gặp ngựa.

Đọc Bạch Long Mã như một con rồng: những nét còn lại sau khi hoá ngựa

Dù mang dáng ngựa, Bạch Long Mã vẫn giữ vài thứ của rồng, và truyện cài vào khá khéo. Chàng không sợ nước: những lần đoàn qua sông, Bạch Long Mã không gặp khó như ngựa thường. Chàng chịu được đường xa, không ốm, không đói như ngựa trần. Chàng nhận ra yêu quái khi cả đoàn chưa ai biết. Những chi tiết nhỏ ấy là cách tác giả nhắc người đọc rằng dưới bộ lông trắng là một con rồng.

Trong mỹ thuật Á Đông, rồng hay hoá thành thứ khác: rồng hoá lá, hoá mây, hoá hoa trên các mảng chạm đình làng. Chữ "hoá" là một ý quen thuộc: con rồng không đứng yên trong một dạng, nó đổi hình theo hoàn cảnh. Bạch Long Mã là một kiểu "rồng hoá" trong văn chương, nhưng ở đây hoá để chịu phạt và sửa mình.

Đối với trẻ đã đọc được truyện, đây là một nhân vật dễ thương để hiểu chuyện sửa sai. Không cần giảng đạo lý, chỉ cần hỏi: con ngựa trắng đã làm gì sai, và chàng làm gì để mọi người tin lại?

Một nhà rồng trong Tây Du Ký: Bạch Long Mã đứng ở đâu

Tây Du Ký có rất nhiều rồng, và đặt Bạch Long Mã cạnh những con rồng khác giúp hiểu nhân vật rõ hơn. Ở đầu truyện, Long Vương biển Đông bị Ngộ Không lấy mất cây thần châm: rồng ở thế bị bắt nạt. Ở đoạn giữa, các Long Vương được gọi tới làm mưa dập lửa: rồng ở thế người giúp việc. Còn có những con rồng, con thuồng luồng chiếm sông làm yêu quái, bị thầy trò dẹp: rồng ở thế kẻ xấu.

Bạch Long Mã đứng ở một chỗ riêng: rồng đi cùng, rồng làm bạn đường. Chàng không có phép thần thông như Ngộ Không, không được tả kỹ như Bát Giới, nhưng là con rồng duy nhất trong truyện đi trọn con đường cùng con người. Nếu coi Tây Du Ký là một cuốn sổ về đủ loại rồng, thì Bạch Long Mã là trang dịu dàng nhất.

Với người đọc Việt, cách nhìn này còn giúp thấy truyện Trung Hoa có nhiều kiểu rồng chứ không chỉ một. Rồng có thể là vua, là quan, là yêu, là bạn. Truyện dân gian Việt cũng vậy: có rồng tổ tiên, có vua dưới nước đền ơn, có giao long thử lòng người. Đặt hai kho truyện cạnh nhau là cách tốt để trẻ lớn hiểu rằng rồng là một hình tượng rộng, mỗi truyện chọn một mặt.

Đọc Tây Du Ký có Bạch Long Mã cùng con ở thư viện

Thư viện thiếu nhi và nhà sách thường có Tây Du Ký ở nhiều dạng: bản rút gọn có tranh cho trẻ nhỏ, bản truyện tranh nhiều tập, bản dịch đầy đủ cho người lớn. Với trẻ sáu bảy tuổi, bản rút gọn có tranh là vừa, đọc mỗi tối vài trang. Trẻ chín mười tuổi đọc tốt có thể đọc bản truyện tranh tự mình. Bản đầy đủ dài và có nhiều thơ, văn cổ, hợp với học sinh lớn hoặc người lớn đọc lại.

Một gợi ý dễ làm: chọn những trang có ngựa trắng, cùng con đếm xem con ngựa xuất hiện bao nhiêu lần trong một tập. Trẻ sẽ ngạc nhiên vì nhân vật này có mặt gần như mọi trang mà không mấy khi được nhắc tên. Từ đó bạn kể chuyện chàng là hoàng tử rồng, con sẽ nhìn con ngựa bằng con mắt khác.

Đọc xong, có thể đưa con tới một bình phong có long mã ở đình gần nhà, để con tự thấy con vật đầu rồng mình ngựa ấy khác con ngựa trắng của Đường Tăng ra sao. Một cuốn sách và một buổi đi bộ là đủ để con nhớ lâu. Không cần thi đố, không cần ghi chép, con thích thì kể, không thích thì thôi.

Câu hỏi thường gặp

Bạch Long Mã là con của ai?

Theo Tây Du Ký, Bạch Long Mã là con trai thứ ba của Long Vương biển Tây. Vì phạm lỗi làm cháy viên minh châu trong cung, chàng bị phạt, rồi được Quan Âm cho chuộc tội bằng cách hoá thành ngựa trắng chở Đường Tăng.

Vì sao Bạch Long Mã ăn mất ngựa của Đường Tăng?

Khi đang chờ ở khe núi theo lời Quan Âm, chàng không biết người đi ngang là Đường Tăng nên nuốt mất con ngựa. Sau đó chàng được biến thành ngựa trắng để thay vào, từ đó theo đoàn suốt chặng đường đi thỉnh kinh.

Bạch Long Mã có nói chuyện được không?

Trong phần lớn truyện, Bạch Long Mã không lên tiếng. Có một đoạn hiếm hoi chàng hoá lại dáng người để cứu thầy và nói chuyện với Bát Giới. Các phim làm lại về sau thường cho nhân vật nói và xuất hiện nhiều hơn bản gốc.

Long mã trên bình phong đình chùa có phải là Bạch Long Mã không?

Không phải. Long mã là con vật đầu rồng mình ngựa trong truyện cổ, thường được đắp trên bình phong, lưng đội hà đồ, chân đạp sóng. Bạch Long Mã là nhân vật tiểu thuyết có tính cách riêng, mang dáng một con ngựa trắng bình thường.

Trẻ mấy tuổi thì đọc Tây Du Ký được?

Trẻ sáu bảy tuổi nghe bản rút gọn có tranh do người lớn đọc. Trẻ chín mười tuổi có thể tự đọc truyện tranh nhiều tập. Bản dịch đầy đủ dài, nhiều thơ văn cổ, hợp hơn với học sinh lớn và người lớn.

Tiểu Bạch Long nghĩa là gì?

Tiểu Bạch Long nghĩa là con rồng trắng nhỏ, cách gọi khác của Bạch Long Mã để nhắc rằng chàng là rồng. Chữ "tiểu" chỉ ngôi thứ nhỏ trong nhà Long Vương, không phải chỉ kích thước của con ngựa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138